सायबर गुन्हेगारांचा कर्दनकाळ: 'प्रितम अँड पेद्रो'च्या पडद्यामागचा खरा 'मास्टरमाइंड' अमित दुबे!
भारतात दर तासाला सरासरी ८० हून अधिक सायबर गुन्ह्यांची नोंद होते, पण प्रत्यक्षात भीतीपोटी किंवा अज्ञानामुळे तक्रार न केलेल्या गुन्ह्यांचा आकडा याच्या किमान दहापट मोठा आहे. आपण जेव्हा आपल्या स्मार्टफोनवर एखादी वेबसीरीज बघण्यात गुंग असतो, तेव्हा त्याच स्क्रीनच्या पलीकडे बसलेला एखादा भामटा आपल्या बँक खात्यावर डल्ला मारण्याची तयारी करत असतो. या अस्वस्थ करणाऱ्या वास्तवाला मनोरंजनाच्या चौकटीत बसवून मांडण्याचं कसब 'प्रितम अँड पेद्रो' (Pritam and Pedro) या मालिकेने साधलं आहे.
गोव्याच्या पार्श्वभूमीवर घडणारी ही मालिका सध्या सोशल मीडियावर चांगलीच चर्चेत आहे. इन्स्पेक्टर पेद्रोचा तो रांगडा अंदाज आणि प्रितमची टेक-सॅव्ही बुद्धिमत्ता यांची जुगलबंदी प्रेक्षकांना भावतेय. पण या सगळ्या कथेचा मूळ स्रोत आणि ज्यांच्या अनुभवातून हे थरार जन्मले आहेत, ते नाव म्हणजे अमित दुबे. अमित दुबे हे केवळ एक लेखक नाहीत, तर ते भारताच्या सायबर सुरक्षा क्षेत्रातील एक दिग्गज व्यक्तिमत्व आणि 'क्राईम इन्व्हेस्टिगेटर' आहेत.
आपल्या महाराष्ट्रात गुन्हेगारी कथांना एक वेगळीच परंपरा आहे. बाबूराव अर्नाळकरांच्या कादंबऱ्यांपासून ते 'फास' सारख्या मालिकांपर्यंत आपण गुंतागुंतीचे गुन्हे पाहिले. मात्र, आजचा गुन्हेगार हा हातात सुरा घेऊन गल्लीत दबा धरून बसलेला नसून, तो एका 'क्लिक'वर तुमचं आयुष्य उद्ध्वस्त करू शकतो. अमित दुबे यांनी त्यांच्या लेखणीतून हेच 'डिजिटल युद्धाचे' वास्तव समोर आणले आहे. 'प्रितम अँड पेद्रो' हे त्यांच्या Return of the Trojan Horse: Tales of Criminal Investigation सारख्या गाजलेल्या पुस्तकांमधील केस स्टडीजवर आधारित आहे.
अमित दुबे यांची ओळख करून देताना त्यांना 'डिजिटल युगाचा शेरलॉक होम्स' म्हटलं तर ते अतिशयोक्ती ठरणार नाही. नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड ब्युरोपासून ते विविध राज्यांच्या पोलीस दलांना सायबर तपासात मदत करण्याचं काम त्यांनी केलं आहे. त्यांच्या कथांमधील थरार हा कल्पित नसून तो वास्तवाच्या पायावर उभा आहे. म्हणूनच, जेव्हा आपण पेद्रोला एखाद्या हॅकरचा पाठलाग करताना पाहतो, तेव्हा तो केवळ एक सीन नसून सायबर सुरक्षेचा एक धडा असतो.
आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, सध्याच्या काळात अमित दुबे यांना फॉलो करणं ही केवळ आवडीची गोष्ट राहिलेली नसून ती काळाची गरज बनली आहे. आपण फेसबुकवर काय शेअर करतो, अनोळखी लिंकवर क्लिक करताना कोणती काळजी घ्यावी आणि 'डिजिटल अरेस्ट' सारख्या फसवणुकीच्या प्रकारांपासून कसं वाचायचं, याचं मार्गदर्शन त्यांच्या सोशल मीडिया हँडल्सवर आणि कथांमधून मिळत असतं. त्यांचे अनुभव हे एखाद्या गाईडप्रमाणे काम करतात, जे आपल्याला सायबर गुन्हेगारांच्या जाळ्यात अडकण्यापासून वाचवू शकतात.
विमानतळावरच्या फ्री वाय-फायपासून ते व्हॉट्सॲपवर येणाऱ्या 'वर्क फ्रॉम होम'च्या ऑफर्सपर्यंत, फसवणुकीचे जाळे सर्वत्र पसरलेले आहे. अशा वेळी 'प्रितम अँड पेद्रो' सारख्या कलाकृती आपल्याला सतर्क करतात. अमित दुबे यांनी तांत्रिक विषयाला मानवी भावनांची आणि थ्रिलरची जोड देऊन एक वेगळाच जॉनर मराठी आणि भारतीय प्रेक्षकांसमोर आणला आहे. त्यांच्या कथा वाचताना किंवा पाहताना आपण केवळ मनोरंजन करून घेत नाही, तर नकळतपणे स्वतःला सुरक्षित ठेवण्याचे धडेही गिरवत असतो.
हे मान्य करायलाच हवं की, भविष्यात तलवारीपेक्षा की-बोर्डने होणारे वार जास्त खोल असतील. त्यामुळे जर तुम्हाला या डिजिटल जंजाळात स्वतःला सुरक्षित ठेवायचं असेल, तर अमित दुबे यांच्या कथांकडे केवळ एक मनोरंजन म्हणून न पाहता, एक 'सर्व्हायव्हल मॅन्युअल' म्हणून पाहायला हवं. शेवटी, सायबर जगात 'सावधानता' हीच सर्वात मोठी सुरक्षा आहे.
तुमच्या फोनमध्ये आलेल्या शेवटच्या संशयास्पद लिंककडे तुम्ही दुर्लक्ष केलं होतं की त्यावर क्लिक करण्याची चूक केली होती, हे एकदा तपासून पाहायला हवं नाही का?
