१६ फेब्रुवारी १९२२: तुतेनखामेनची कबर, सोन्याचा मुखवटा आणि कधीही न संपणारं इजिप्शियन रहस्य!
मंडळी,विचार करा, तुम्ही एका अतिशय जुन्या, अंधाऱ्या आणि धुळीने भरलेल्या खोलीच्या दारापाशी उभे आहात. तुमच्या हातात एक छोटीशी मेणबत्ती आहे. तुम्ही त्या दाराला एक छिद्र पाडता आणि आत डोकावता. समोर जे दिसतंय, ते पाहून तुमच्या तोंडून शब्दच फुटत नाहीत. समोर नुसतं सोनं, हिरे-माणकं आणि हजारो वर्षांपूर्वीचा इतिहास चमकतोय. बरोबर १०४ वर्षांपूर्वी, म्हणजे १६ फेब्रुवारी १९२२ रोजी, ब्रिटिश इतिहासतज्ज्ञ हॉवर्ड कार्टर यांच्यासोबत अगदी असंच काहीसं घडलं होतं.
आज १६फेब्रुवारी २०२६. या ऐतिहासिक घटनेला एक शतक उलटून गेलंय, पण आजही 'किंग टुट' म्हणजेच तुतेनखामेन हे नाव ऐकलं की अंगावर काटा येतो. इजिप्तची ती वाळवंटं, ते अवाढव्य पिरॅमिड्स आणि त्यामध्ये दडलेली रहस्यं आजही विज्ञानाला कोड्यात टाकत आहेत. खरं सांगायचं तर, तुतेनखामेन हा केवळ एक राजा नव्हता, तर तो जागतिक इतिहासातलं सर्वात मोठं 'पॉप कल्चर' आयकॉन बनला आहे.
हॉवर्ड कार्टर जेव्हा त्या कबरीत शिरले, तेव्हा त्यांना जे दिसलं ते पाहून ते थक्क झाले. "तुम्हाला काही दिसतंय का?" असं विचारल्यावर कार्टर फक्त एवढंच म्हणाले होते, "हो, आश्चर्यकारक गोष्टी!" (Wonderful things!). त्या खोलीत तुतेनखामेनचा तो प्रसिद्ध अकरा किलो सोन्याचा मुखवटा होता. त्या मुखवट्याखाली दडलेला तो १८-१९ वर्षांच्या मुलाचा चेहरा जेव्हा जगासमोर आला, तेव्हा जणू काळाचं चक्र ३००० वर्ष मागे फिरलं होतं.
पण मंडळी, हे सगळं इतकं सोपं नव्हतं. तुतेनखामेनच्या कबरीसोबतच एक गोष्ट जोरात पसरली, ती म्हणजे 'ममीचा शाप'. असं म्हटलं जातं की, ज्यांनी या राजाच्या शांततेत व्यत्यय आणला, त्यांचा मृत्यू अटळ आहे. कार्टर यांचे सहकारी लॉर्ड कार्नार्वन यांचा कबरीच्या उघडणीनंतर काही काळातच मृत्यू झाला. त्यानंतर एकामागून एक अनेक मृत्यूंच्या बातम्या आल्या आणि जगभरात भीतीचं वातावरण पसरलं. तुम्हाला काय वाटतं? हा खरोखरच शाप होता की त्या बंदिस्त खोलीत असलेले हजारो वर्षांचे बॅक्टेरिया?
आज २०२६ मध्ये तंत्रज्ञान इतकं पुढं गेलंय की, आपण आता ममीला स्पर्श न करताही तिचं पोस्टमॉर्टम करू शकतो. अलीकडेच, म्हणजेच जानेवारी २०२६ मध्ये आलेल्या एका रिपोर्टनुसार, शास्त्रज्ञांनी 'म्युऑन टोमोग्राफी' (Muon Tomography) वापरून पिरॅमिड्सच्या आत काही गुप्त मार्ग शोधून काढले आहेत. गंमत म्हणजे, तुतेनखामेनच्या कबरीच्या भिंतींमागे अजूनही काही गुप्त खोल्या असाव्यात, असा संशोधकांचा दावा आहे. कदाचित तिथे त्याची आई नेफरतिती हिची कबर असू शकते. विचार करा, जर हे खरं ठरलं, तर तो या शतकातला सर्वात मोठा शोध असेल!
हा तुतेनखामेन नक्की होता तरी कोण? तो इजिप्तचा एक छोटा राजा होता,ज्याने वयाच्या नवव्या वर्षी सत्ता हाती घेतली आणि अवघ्या १८-१९ व्या वर्षी त्याचा मृत्यू झाला. त्याच्या मृत्यूचं कारण आजही एक रहस्य आहे. कोणाला वाटतं त्याची हत्या झाली, तर कोणाला वाटतं तो रथावरून पडून मेला. पण अलीकडच्या डीएनए (DNA) चाचण्यांनुसार असं समोर आलंय की, त्याला मलेरिया झाला होता आणि त्याच्या पायाला गंभीर दुखापत झाली होती. म्हणजे तो 'शापित' राजा नसून एक बिचारा आजारी मुलगा होता, ज्याला त्याच्या प्रजेने देवासारखं वागवलं.
गेल्या आठवड्यातच कैरोमधील 'ग्रँड इजिप्शियन म्युझियम'मध्ये तुतेनखामेनच्या वस्तूंचं जे प्रदर्शन भरवण्यात आलंय, तिथे एआय (AI) च्या मदतीने त्याचा चेहरा पुन्हा जिवंत करण्यात आला आहे. तो चेहरा पाहून असं वाटतं की, हा मुलगा आत्ता आपल्याशी बोलेल की काय!
विज्ञानाची कमाल बघा, ज्या राजाला लोक हजारो वर्ष विसरले होते, तो आज जगातील सर्वात प्रसिद्ध चेहरा आहे. तुतेनखामेनच्या त्या सोन्याच्या मुखवट्यावरची चमक आजही कमी झालेली नाही. इजिप्तचे हे पिरॅमिड्स म्हणजे केवळ दगडांचे ढिगारे नाहीत, तर ते मानवी बुद्धिमत्तेचे आणि जिद्दीचे पुरावे आहेत. विज्ञानाने कितीही प्रगती केली तरी, आजही काही प्रश्न अनुत्तरितच आहेत. उदाहरणार्थ, त्याकाळी क्रेन किंवा आधुनिक यंत्रणा नसताना इतके जड दगड इतक्या उंचावर नेले कसे? किंवा त्या ममीज इतकी वर्ष टिकतात कशा? खरं सांगायचं तर, हे रहस्य जितकं उलगडतं, तितकं ते अधिक गडद होत जातं.
आजच्या घडीला तुतेनखामेन हे नाव केवळ इतिहासाच्या पुस्तकात उरलं नसून, ते 'टुरिझम' आणि 'पॉप्युलर सायन्स'चा मुख्य भाग बनलं आहे. हॉवर्ड कार्टर यांनी जेव्हा तो दरवाजा उघडला, तेव्हा त्यांनी केवळ एका राजाची कबर उघडली नव्हती, तर त्यांनी मानवी इतिहासाचं एक नवीन दालन उघडलं होतं. आज १०४ वर्षांनंतरही आपण त्या दालनात डोकावून पाहत आहोत आणि दरवेळी आपल्याला काहीतरी नवीन सापडतंय.
