मदुराईपासून हाकेच्या अंतरावर असलेल्या वन्नी वेलाम पट्टी गावात आज ३०० हून अधिक व्यक्तींची नावं कार्ल मार्क्स, लेनिन किंवा स्टॅलिन अशी आहेत. हे रशियातलं एखादं शहर नसून तामिळनाडूतील एक छोटं खेडं आहे. गेल्या सात दशकांपासून या गावाने आपली 'लाल' ओळख एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे सोपवली आहे.
या वेगळ्या परंपरेची मुळं १९५० च्या दशकात रुजली आहेत. वेंबुलू (किंवा वेंबुली) नावाचा एक सामान्य शेतमजूर कामाच्या शोधात तंजावरच्या सुपीक प्रदेशात गेला होता. तिथे त्याचा संपर्क कम्युनिस्ट कार्यकर्त्यांशी आला. मजुरांचे हक्क आणि जमिनीची मालकी यासाठी चाललेला लढा त्याने जवळून पाहिला.
काही वर्षांनंतर वेंबुलू जेव्हा आपल्या गावी परतला, तेव्हा तो एकटा नव्हता. त्याच्यासोबत क्रांतीचे विचार होते. त्याने गावातील इतर मजुरांना एकत्र केलं. कम्युनिस्ट पक्षाच्या बैठका सुरू झाल्या. हळूहळू या चळवळीने वन्नी वेलाम पट्टीचं चित्र पूर्णपणे बदलून टाकलं. या गावात कम्युनिस्ट विचार केवळ पुस्तकी राहिला नाही. इथल्या भूमिहीन मजुरांना स्वतःची जमीन मिळाली. मजुरीचे दर वाढले आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे सामाजिक प्रतिष्ठा मिळाली. शोषितांच्या संघर्षातून हे गाव 'भारतातलं रशिया' म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं.
या गावाचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे मुलांची नावं. इथे कार्ल मार्क्स, व्लादिमीर लेनिन, जोसेफ स्टॅलिन आणि फिडेल कॅस्ट्रो ही नावं अगदी सर्रास ऐकायला मिळतात. केवळ पुरुषच नाही, तर स्त्रियांची नावंही लेनिना किंवा मार्क्सिया अशी ठेवली जातात.स्थानिक रहिवाशांच्या मते, ही नावं केवळ परदेशी नेत्यांची नक्कल नाही. ही नावं म्हणजे समता, धाडस आणि समाजसेवेचे संस्कार आहेत. आजही गावात एखादा वाद झाला, तर लोक पोलीस स्टेशनला जाण्याऐवजी सामूहिक चर्चेतून तो सोडवण्याला प्राधान्य देतात.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, वन्नी वेलाम पट्टीने हे सिद्ध केलंय की विचारसरणी जेव्हा सामान्यांच्या जगण्याशी जोडली जाते, तेव्हा ती संस्कृती बनते. इथे केवळ लाल झेंडा फडकवला जात नाही, तर वाचनालयांच्या माध्यमातून राजकीय शिक्षणही दिलं जातं.आजच्या कॉर्पोरेट आणि डिजिटल युगातही हे गाव आपली वैचारिक वारसा जपून आहे. ज्या काळात जगभरात अनेक ठिकाणी कम्युनिस्ट विचारसरणी मागे पडत आहे, तिथे वन्नी वेलाम पट्टीचा 'मार्क्स' आजही शेतात घाम गाळताना दिसतो.
बदलत्या काळानुसार विचारसरणीची रूपं बदलली तरी, न्यायासाठी एकत्र येण्याची ही जिद्द थक्क करणारी आहे.एका लहानशा खेड्याने जपलेला हा जागतिक वारसा पाहिल्यावर प्रश्न पडतो की, विचारसरणी माणसाला घडवते की माणूस विचारसरणीला जिवंत ठेवतो?
