गुगलवर दररोज ८.५ अब्ज वेळा सर्च केले जातात आणि हे सर्च थांबले तर जगातील १९१ देश एका क्षणात वैचारिक अंधारात जातील. ही केवळ आकडेवारी नाही, तर आधुनिक मानवी संस्कृतीचे या एका कंपनीवर असलेले परावलंबित्व आहे. आज आपण अशा युगात आहोत जिथे देश सीमांनी नाही, तर या पाच कंपन्यांच्या सर्व्हरने जोडलेले आहेत.
आपण सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत या कंपन्यांच्या विळख्यात असतो. यातील एकही कंपनी जर उद्या सकाळी बंद झाली, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेचा डोलारा पत्त्याच्या बंगल्यासारखा कोसळू शकतो. तंत्रज्ञानाच्या या महासत्तांनी आपले जीवन इतके सोपे केले आहे की, आता त्यांच्याशिवाय जगणे अशक्य वाटते.
पाचव्या क्रमांकावर असलेल्या ॲमेझॉनचे उदाहरण घ्या. ५८ देशांमध्ये पसरलेले ३१० दशलक्ष सक्रिय ग्राहक केवळ खरेदीसाठी यावर अवलंबून नाहीत. या कंपनीची लॉजिस्टिक यंत्रणा इतकी अवाढव्य आहे की, ॲमेझॉन उद्या बंद पडल्यास जागतिक पुरवठा साखळी केवळ ७२ तासांत कोलमडून पडेल. आपल्या महाराष्ट्रातील एखाद्या छोट्या गावात बसलेला तरुण जेव्हा एखादी वस्तू ऑर्डर करतो, तेव्हा त्यामागे जगभरातील हजारो विमानांचे आणि जहाजांचे जाळे कार्यरत असते.
चौथ्या क्रमांकावर मायक्रोसॉफ्टचे साम्राज्य आहे. सध्या जगभरात ३.४ अब्ज उपकरणांवर विंडोज ऑपरेटिंग सिस्टम धावत आहे. १७८ देश त्यांच्या बँकिंग, संरक्षण आणि शिक्षण व्यवस्थेसाठी पूर्णपणे मायक्रोसॉफ्टवर अवलंबून आहेत. जर मायक्रोसॉफ्टने त्यांचे सर्व्हर बंद केले, तर जगातील निम्म्याहून अधिक कार्यालये आणि सरकारी यंत्रणा एका मिनिटात ठप्प होतील.
तिसऱ्या क्रमांकावर मेटा ही कंपनी येते, जिचे ३.९ अब्ज मासिक सक्रिय वापरकर्ते आहेत. फेसबुक, व्हॉट्सॲप आणि इंस्टाग्रामच्या माध्यमातून मेटाने मानवी संवादाचे आतापर्यंतचे सर्वात मोठे जाळे विणले आहे. व्हॉट्सॲपशिवाय आपला दिवस सुरू होत नाही, ही आजची सामाजिक वास्तविकता आहे. संवादाचे हे माध्यम नसले तर जगभरातील कौटुंबिक आणि व्यावसायिक संपर्क एका रात्रीत तुटून जातील.
दुसऱ्या क्रमांकावर असलेली एनव्हीडिया (Nvidia) ही कंपनी आजच्या एआय क्रांतीचा खरा कणा आहे. जगातील प्रत्येक कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) प्रणाली एनव्हीडियाच्या चिप्सवर चालते. विश्लेषकांच्या मते, या एका कंपनीशिवाय आधुनिक जगाची उत्क्रांती रातोरात थांबेल. एनव्हीडियाने तयार केलेल्या चिप्स केवळ हार्डवेअर नसून, त्या भविष्यातील मानवी प्रगतीचे इंधन आहेत.
पहिल्या क्रमांकावर अर्थातच गुगल आहे. माहितीचा महासागर असलेल्या गुगलशिवाय आजच्या पिढीला स्वतःचे अस्तित्व शोधणेही कठीण जाईल. १९१ देशांमधील नागरिक माहितीसाठी, नकाशांसाठी आणि शिक्षणासाठी गुगलवर अवलंबून आहेत. गुगल बंद होणे म्हणजे जगाने आपले डोळे गमावण्यासारखे आहे.
या पाच कंपन्यांनी केवळ व्यवसाय केला नाही, तर त्यांनी आपली जीवनशैली बदलून टाकली आहे. या कंपन्या अमेरिकन असल्या तरी त्यांचा प्रभाव प्रत्येक भारतीयाच्या घराघरात पोहोचला आहे. आपल्या दैनंदिन गरजांसाठी आपण या डिजिटल महासत्तांवर इतके अवलंबून झालो आहोत की, आता मागे फिरण्याचा रस्ता उरलेला नाही.
या कंपन्यांची ही मक्तेदारी आपल्याला सोयीची वाटते की ही भविष्यातील एका मोठ्या संकटाची नांदी आहे, याचा विचार करण्याची वेळ आता आली आहे. जर यातील एकही दुवा निखळला, तर आपण पुन्हा आदिम युगाकडे तर जाणार नाही ना?
