१३ ऑगस्ट १८९८. सासवडच्या कऱ्हे काठच्या मातीत या वादळाचा जन्म झाला.आज आचार्य अत्रे यांची जयंती. आधुनिक महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक जीवनात अत्रेंसारखं अष्टपैलू व्यक्तिमत्व दुसरं झालं नाही. ते एकाच वेळी लेखक, कवी, नाटककार, संपादक, वक्ता आणि चित्रपट निर्माते होते. त्यांच्या नावाशिवाय महाराष्ट्राचा इतिहास अपूर्ण आहे.
मुंबईच्या गिरगाव चौपाटीवर लाखो लोकांची गर्दी उसळली आहे. व्यासपीठावर एक धिप्पाड देहाचा माणूस उभा राहतो, डोळ्यावरचा चष्मा नीट करतो आणि आपल्या खणखणीत आवाजात बोलायला सुरुवात करतो. समोरचा जनसागर मंत्रमुग्ध होतो, कधी हसतो तर कधी पेटून उठतो. हे दृश्य होतं आचार्य प्रल्हाद केशव अत्रे यांच्या सभेचं.
अत्रे म्हणजे केवळ एक नाव नव्हतं, तर तो एक विचार होता. 'मराठा' दैनिकाच्या माध्यमातून त्यांनी संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीला जी धार दिली, ती आजही विसरता येणार नाही. त्यांच्या अग्रलेखांनी दिल्लीच्या तख्तालाही घाम फोडला होता. "कऱ्हेचे पाणी" या त्यांच्या आत्मचरित्रातून त्यांनी आपल्या आयुष्याचे सर्व पदर अत्यंत प्रामाणिकपणे उलगडले आहेत.अत्रेंनी साहित्यात जेवढी मुशाफिरी केली, तेवढीच क्रांती चित्रपटसृष्टीतही केली. 'श्यामची आई' या चित्रपटाला देशातील पहिलं सुवर्णकमळ मिळवून देण्याचं श्रेय अत्रेंनाच जातं. साने गुरुजींच्या विचारांना त्यांनी पडद्यावर जिवंत केलं.
आजच्या 'फेक न्यूज' आणि 'इन्स्टंट' पत्रकारितेच्या काळात अत्रेंची निर्भीड लेखणी प्रकर्षाने आठवते. त्यांनी कधीही सत्तेपुढे गुडघे टेकले नाहीत. विनोदाच्या माध्यमातून समाजप्रबोधन कसं करावं, याचा वस्तुपाठ त्यांनी घालून दिला. 'साष्टांग नमस्कार' किंवा 'तो मी नव्हेच' सारखी नाटकं आजही तितकीच ताजी वाटतात.
आजच्या काळात सोशल मीडियावरील ट्रोलिंग पाहून प्रश्न पडतो, जर अत्रे आज असते तर त्यांनी या परिस्थितीवर आपल्या शैलीत काय 'टोले' लगावले असते? त्यांच्यासारखा अष्टपैलू माणूस होणे आता केवळ अशक्य आहे.
अत्रेंच्या साहित्याचा वारसा आपण पुढच्या पिढीपर्यंत किती गांभीर्याने पोहोचवत आहोत, हा विचार आज व्हायला हवा. लेखणी आणि वाणीचा हा जादूगार आपल्या शब्दांतून सदैव जिवंत राहील.
महाराष्ट्राच्या या 'विराट' व्यक्तिमत्त्वाला आजच्या काळात आपण केवळ पुतळ्यापुरते मर्यादित ठेवणार की त्यांचे विचार कृतीत आणणार?
