'कॉपी' करण्यात आपण पटाईत आहोत असं तुम्हाला वाटतं? मग हा १.२० कोटींचा आकडा नीट वाचा!
तुम्हाला वाटत असेल की कोणाची तरी आयडिया चोरून ती 'प्रेरणा' (Inspiration) म्हणून खपवणं हा आपला जन्मसिद्ध हक्क आहे, तर तुम्ही साफ चुकताय. बॉलीवूडमध्ये ही 'प्रेरणा' अनेकदा कोर्टाच्या पायऱ्या चढायला लावते आणि खिसा रिकामा करते. दुसऱ्याचं टॅलेंट स्वतःच्या नावाने विकण्याचे दिवस आता संपत आले आहेत, कारण आता कायद्याचा बडगा थेट खिशावर बसतोय.
२०१० मध्ये 'नॉक आउट' नावाचा एक सिनेमा आला होता. संजय दत्त आणि इरफान खान सारखे दिग्गज त्यात होते, त्यामुळे चित्रपट चालणार अशी खात्री निर्मात्यांना होती. पण त्यांनी एक छोटीशी चूक केली — त्यांनी हॉलीवूडच्या 'फोन बूथ' या चित्रपटाची पूर्ण कथाच ढापली. त्यांना वाटलं असेल की सातासमुद्रापार अमेरिकेत कोणाला काय कळणार? पण 'ट्वेंटीएथ सेंच्युरी फॉक्स' या कंपनीने त्यांना थेट हायकोर्टात खेचलं.
एका फोन बूथमध्ये अडकलेल्या माणसाची ती कथा बॉलीवूडला चांगलीच महागात पडली. चोरी पकडली गेली आणि हायकोर्टाने चोरीची भरपाई म्हणून तब्बल एक कोटी वीस लाख रुपयांचा दंड ठोठावला. हे म्हणजे पुण्यातल्या चितळेंच्या दुकानात जाऊन "आम्ही तुमची बाकरवडी चोरली नाही, फक्त रेसिपी सेम आहे" असं म्हणण्यासारखं धाडस होतं.
आणखी एक गोष्ट म्हणजे, हे केवळ सिनेमांपुरतं मर्यादित नाही. चॉकलेटच्या दुनियेतही 'कॅडबरी' आणि 'नेसले' यांसारख्या कंपन्या एकमेकांवर कुरघोडी करण्याची एकही संधी सोडत नाहीत. 'एक्लेअर्स' चॉकलेटच्या नावावरून झालेला त्यांचा वाद तर एखाद्या क्राईम थ्रिलरपेक्षा कमी नाही. आपल्याकडे जसं शेजाऱ्याने नवीन गाडी घेतली की दुसऱ्याच्या पोटात दुखतं, तसंच या मोठ्या कंपन्यांचं 'बौद्धिक संपदे'वरून (Intellectual Property) युद्ध सुरू असतं.
आपल्या महाराष्ट्रात आपण 'कॉपी'ला प्रेमाने 'उचलेगिरी' म्हणतो. पण जेव्हा हे प्रकरण कोर्टात जातं, तेव्हा त्याला 'कॉपीराइट व्हायलेशन' म्हणतात. कोणाचं गाणं चोरणं किंवा सीन ढापणं हे म्हणजे दुसऱ्याच्या घरची गणपतीची आरास स्वतःच्या नावाने फेसबुकवर पोस्ट करण्यासारखं आहे. सरळ सांगतो, क्रिएटिव्हिटी चोरता येते, पण टॅलेंट नाही.
शेवटी महत्त्वाचं म्हणजे, "बोभाटा" चे सर्व लेख हे बौद्धिक संपदेच्या कायद्याच्या अंतर्गत येतात. इथे 'कॉपी-पेस्ट' करणाऱ्यांना आम्ही प्रेमाने उत्तर देतो. कॉपी करा - शेअर करा पण बोहाटाचं नाव घ्या !! दुसऱ्याच्या डोक्यातलं पीक आपल्या शेतात लावायचा प्रयत्न केला की दंड तर भरायलाच लागणार, नाही का?
