मेंदूचा ताबा जेव्हा 'इमोशन्स' घेतात: रागाच्या भरात तुम्ही काय गमावता?

जेव्हा मेंदूचा ताबा जेव्हा 'इमोशन्स' घेतात: रागाच्या भरात तुम्ही नक्की काय गमावता?

बांद्र्याच्या एस.व्ही. रोडवर त्या रात्री एका ड्रायव्हरने दुसऱ्याला ओव्हरटेक केलं. दुसऱ्या मिनिटाला मागची गाडी पुढे आली आणि राडा सुरु झाला. हॉकी स्टिक्स हवेत फिरल्या आणि गाडीच्या काचांचा चक्काचूर झाला.मारहाण करणाऱ्यांच्या डोक्यात रक्ताऐवजी जणू निव्वळ राग सळसळत होता. अशा घडणाऱ्या 'रोड रेज'च्या घटनांकडे पाहिलं की एक प्रश्न पडतो—काही सेकंदात माणूस इतका हिंसक आणि मूर्ख कसा काय वागू शकतो?

याचं उत्तर विज्ञानाकडे आहे आणि त्याला म्हणतात 'अमिग्डाला हायजॅक' (Amygdala Hijack).

जेव्हा तुम्हाला प्रचंड राग येतो, तेव्हा तुमच्या मेंदूचा ताबा 'अमिग्डाला' नावाचा छोटासा भाग घेतो. हा भाग भावनांचा केंद्रबिंदू आहे. त्याच वेळी, तर्कशुद्ध विचार करणारा 'प्रीफ्रंटल कॉर्टेक्स' हा भाग चक्क काम करणं बंद करतो. म्हणजे, तुम्ही जितके जास्त रागावता, तितके तुमचे निर्णय अधिक 'ढ' होत जातात. हे मान्य करायलाच हवं की, त्या क्षणी तुमचा मेंदू एखाद्या प्रगत माणसाचा नसून, आदिमानवासारखा वागत असतो.

जगातील महान तलवारबाज मियामोटो मुसाशी याला हे मानसशास्त्र ४०० वर्षांपूर्वीच ठाऊक होतं. मुसाशी आपल्या प्रतिस्पर्ध्याला हरवण्यासाठी केवळ तलवारीचा वापर करत नसे. तो द्वंद्वाच्या ठिकाणी मुद्दाम तासनतास उशिरा पोहोचायचा. समोरचा योद्धा उन्हात वाट पाहून चिडून लालबुंद झाला की मुसाशी मैदानात उतरायचा. प्रतिस्पर्ध्याचा मेंदू रागामुळे आधीच 'हायजॅक' झालेला असायचा, त्यामुळे तो चुका करायचा आणि मुसाशी त्याला एका क्षणात लोळवायचा.

रॉबर्ट ग्रीनने त्याच्या The 48 Laws of Power या पुस्तकात ३९ व्या नियमात नेमकं हेच सांगितलंय: "पाणी इतकं गढूळ करा की मासे घाबरून वर येतील." समोरच्याला इतकं इमोशनल करा की तो विचार करणं सोडून देईल. मग तो माणूस तुमच्या तालावर नाचू लागतो. राजकारणात किंवा ऑफिसमधील 'पॉलिटिक्स'मध्ये हे तंत्र सर्रास वापरलं जातं.

ही केवळ रागाची गोष्ट नाही. भीती, मत्सर किंवा अति-आनंदही तुमचा मेंदू हायजॅक करू शकतो. पुण्यात ट्रॅफिकमध्ये कुणी कट मारला की किंवा सोशल मीडियावर कुणी तुमच्या मताच्या विरोधात लिहिलं की, अमिग्डाला लगेच सक्रिय होतो.

पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्हाला वाटेल की आता आपण कोणावर तरी ओरडणार आहोत किंवा रागात एखादा मेसेज टाईप करणार आहोत, तेव्हा फक्त एक सेकंद थांबा. स्वतःला विचारा, "हा निर्णय माझा आहे, की माझ्या अमिग्डालाचा?"

तुमच्या बुद्धीचा रिमोट कंट्रोल दुसऱ्याच्या हातात द्यायचा की स्वतःकडे ठेवायचा, हे सर्वस्वी तुमच्या हातात आहे. नाही का?