तुम्हाला वाटतं की तुमची प्रगती होत नाहीये कारण तुम्ही आळशी आहात? चूक.तुम्ही आळशी नाही आहात,उलट तुम्ही गरजेपेक्षा जास्त हुशार आहात आणि हेच तुमच्या अपयशाचं खरं कारण आहे.
'कष्ट करा म्हणजे यश मिळेल' हा पाढा आपल्याला लहानपणापासून ऐकवला जातो, पण अतिशय बुद्धीमान लोकांसाठी हा नियम लागूच होत नाही. त्यांच्यासाठी खरी अडचण कष्ट नसून 'कंटाळा' ही असते.'इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ कॉग्निटिव्ह सायन्स'मध्ये प्रसिद्ध झालेला एक अहवाल सध्या सोशल मीडियावर धुमाकूळ घालतोय.या संशोधनानुसार, ज्या पुरुषांचा आयक्यू (IQ) सरासरीपेक्षा जास्त असतो, त्यांच्या मेंदूची रचनाच अशी असते की त्यांना 'सुरुवात' करण्यात जो आनंद मिळतो, तो 'शेवट' करण्यात मिळत नाही.
आपल्या पुण्याच्या चितळे किंवा कायानी बेकरीबाहेर जशी रांग लागते, तशीच रांग नवीन कल्पनांची तुमच्या डोक्यात लागलेली असते, पण काउंटरपर्यंत पोहचण्याआधीच तुम्ही बाहेर पडता.रविवारी रात्री डायरीत आखलेला तुमचा 'मास्टर प्लॅन' बुधवारी संध्याकाळपर्यंत का मरतो, याचं उत्तर तुमच्या चारित्र्यात नाही, तर तुमच्या मेंदूच्या रसायनांमध्ये दडलंय.तुम्ही एखादा महागडा कोर्स विकत घेता, दोन धडे बघता आणि सोडून देता. तुम्ही एखादा प्रोजेक्ट ८० टक्क्यांपर्यंत नेता आणि तिथेच त्याला रामराम ठोकता. हे सगळं करताना तुम्हाला नेमकं काय करायचं आहे हे माहित असतं, पण हात चालत नाहीत.
विचार करण्यासारखं असं की, तुमच्यापेक्षा अर्धी अक्कल असलेले लोक आरामात तुमच्या पुढे निघून जातात. त्याचं कारण असं नाही की ते तुमच्यापेक्षा जास्त टॅलेंटेड आहेत, तर त्यांना 'फिनिशिंग'ची कला जमलेली असते. आपल्या महाराष्ट्रात जसं म्हणतात ना, "विद्वत्ता भरपूर पण कृती शून्य," तसंच काहीसं हे प्रकरण आहे. जेव्हा तुम्ही काहीतरी नवीन सुरू करता, तेव्हा मेंदूत 'डोपामाइन'चा मोठा स्फोट होतो. तो नवा कोरा उत्साह, तो 'फ्रेश स्टार्ट' तुम्हाला एक वेगळीच नशा देतो.
पण मुद्दा असा आहे की, एकदा का त्या कामातलं नावीन्य संपलं आणि रोजची घासघिसी (Grind) सुरू झाली, की तुमचा मेंदू हात वर करतो. त्याला आता नवीन 'डोपामाइन हिट' हवा असतो.मग तुम्ही जुनं काम अर्धवट सोडून नवीन काहीतरी शोधायला लागता.नवीन स्टार्टअप, नवीन छंद किंवा नवीन डाएट प्लॅन. सुरुवात करणं हे प्रगतीचं लक्षण वाटतं, पण प्रत्यक्षात ते फक्त एका चक्रात अडकणं असतं.
हा तुमच्या स्वभावाचा दोष नाहीये, तर ही तुमची 'न्यूरोकेमिस्ट्री' आहे. तुम्ही आजवर स्वतःला 'विलपॉवर' किंवा इच्छाशक्तीच्या जोरावर खेचायचा प्रयत्न केला असेल.पण हे म्हणजे वाघिणीच्या मागे सायकल घेऊन धावण्यासारखं आहे. तुमची वायरिंगच जर वेगळी असेल, तर जुन्या पद्धतीचे 'मोटिव्हेशनल' डोस तुम्हाला लागू पडणार नाहीत.आणखी एक गोष्ट म्हणजे, या सगळ्यामुळे तुमच्या मनात 'फ्रॉड' असल्याची भावना निर्माण होते. "माझ्याकडे इतकी बुद्धी आहे, पण मी काहीच का करू शकत नाही?" हा प्रश्न तुम्हाला आतून पोखरतो. तुम्हाला वाटतं की तुमची क्षमता ही फक्त एक थाप आहे. पण खरं तर, तुमचा मेंदू फक्त 'नोव्हेल्टी'चा (नावीन्याचा) भुकेला आहे. त्याला शिस्त आवडत नाही, त्याला फक्त 'युरेका' मोमेंट आवडते.
आपल्याकडे कट्ट्यावर बसून जगाच्या राजकारणावर तासनतास बोलणारे अनेक 'अतिशहाणे' मित्र असतात. त्यांना विचारलं की "अरे मग तू काही का करत नाहीस?" तर त्यांच्याकडे हजार उत्तरं असतात. हे सगळे जण याच डोपामाइन ट्रॅपचे बळी आहेत.बुद्धिमत्ता हे एक दुधारी शस्त्र आहे;जर तुम्हाला ते नीट वापरता आलं नाही, तर ते तुमच्याच प्रगतीचा गळा घोटतं.
तुम्ही स्वतःला कितीही दोष दिला तरी तुमची वायरिंग बदलणार नाही,फक्त ती हाताळण्याची पद्धत बदलावी लागेल. ज्या दिवशी तुम्हाला समजेल की 'बोरिंग' काम पूर्ण करणं हाच खरा विजय आहे, त्या दिवशी तुमचा आयक्यू तुमच्या कामाला येईल. अन्यथा, अर्ध्यावर सोडलेल्या प्रकल्पांची स्मशानभूमी तुमच्या नावावर वाढतच राहील.
तुमची बुद्धिमत्ता तुम्हाला सुरुवातीचा वेग देऊ शकते, पण शेवटपर्यंत पोहोचण्यासाठी तुम्हाला तुमच्या मेंदूच्या या छुप्या खेळाला ओळखावं लागेल.
