१२ हजार पुस्तकं तोंडपाठ,पण शर्टाचं बटण लावता येत नव्हतं; 'रेन मॅन' किम पीकची अजब कहाणी !!
एका बाजूला असा मेंदू जो १२,००० पुस्तकं अक्षरशः 'स्कॅन' करून कायमचा साठवू शकतो. दुसऱ्या बाजूला असे हात ज्यांना स्वतःच्या शर्टाचं बटण लावण्याचं साधं कसबही अवगत नाही. किम पीक नावाच्या या माणसामध्ये विज्ञानाला पडलेलं सर्वात मोठं कोडं आणि मानवी क्षमतेचं अफाट प्रदर्शन एकाच वेळी पाहायला मिळतं.
थेट सांगायचं तर, किम पीक ही केवळ एक व्यक्ती नव्हती, तर तो चालता-बोलता 'सर्च इंजिन' होता. १९८८ च्या ऑस्करविजेत्या 'रेन मॅन' (Rain Man) चित्रपटातील डस्टिन हॉफमनची भूमिका याच किम पीकवरून प्रेरित होती. पण पडद्यावरचा 'रेमंड' आणि खऱ्या आयुष्यातला 'किम' यांच्यात जमीन-अस्मानाचा फरक होता. किम हा ऑटिस्टिक नव्हता, तर तो 'सव्हंट सिंड्रोम' (Savant Syndrome) असलेला एक विलक्षण चमत्कार होता.
किमच्या मेंदूची रचना जन्मापासूनच वेगळी होती. त्याच्या मेंदूतील दोन गोलार्धांना जोडणारा 'कॉर्पस कलोसम' (Corpus Callosum) हा भागच नव्हता. वैद्यकीय भाषेत सांगायचं तर, त्याच्या मेंदूचे दोन भाग एकमेकांशी संवाद साधू शकत नव्हते. साधारणपणे यामुळे माणूस गंभीर अपंग होतो, पण किमच्या बाबतीत निसर्गाने एक वेगळीच युक्ती लढवली. त्याच्या मेंदूने माहिती साठवण्यासाठी आणि प्रक्रिया करण्यासाठी नवीनच मज्जासंस्थेचे मार्ग तयार केले.
विज्ञानाची ही कमाल थक्क करणारी आहे. किम एकाच वेळी डाव्या डोळ्याने डावं पान आणि उजव्या डोळ्याने उजवं पान वाचू शकत असे. अवघ्या ८ ते १० सेकंदात तो एक पूर्ण पान वाचून संपवायचा. धक्कादायक बाब म्हणजे, एकदा वाचलेलं पान त्याला ९८ टक्के अचूकतेसह आयुष्यभर लक्षात राहायचं. इतिहास, भूगोल, साहित्य, जागतिक संगीत किंवा अगदी अमेरिकेतील कोणत्याही शहराचा पिन कोड आणि रस्ते—किमच्या मेंदूत सर्व काही कायमस्वरूपी 'सेव्ह' होतं.
यामागचं कारण शोधण्यासाठी नासाच्या (NASA) संशोधकांनीही किमच्या मेंदूचे स्कॅन केले होते. त्यांना असं आढळलं की, किमची माहिती साठवण्याची क्षमता कोणत्याही सामान्य मानवापेक्षा हजारो पटीने जास्त होती. पण या अफाट बुद्धिमत्तेची एक मोठी किंमत त्याला मोजावी लागली. ज्या मेंदूने जगाचा इतिहास साठवला होता, त्याच मेंदूला दात घासण्यासारख्या साध्या कृतीचं नियोजन करणं जमत नव्हतं. त्याला दैनंदिन व्यवहारासाठी कायम वडिलांच्या मदतीची गरज भासायची.
पटकथाकार बॅरी मॉरो जेव्हा किम पीकला पहिल्यांदा भेटले, तेव्हा ते भारावून गेले. त्यांनी किमच्या आयुष्यावर आधारित 'रेन मॅन' लिहिला. या चित्रपटामुळे जगाला पहिल्यांदा 'सव्हंट सिंड्रोम' या स्थितीची ओळख झाली. किमने स्वतः कधीही प्रसिद्धीचा हव्यास धरला नाही, पण त्याच्यामुळे जगभरातील विशेष गरजा असलेल्या मुलांकडे बघण्याचा समाजाचा दृष्टिकोन बदलला.
आज २०२६ मध्ये जेव्हा आपण आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या (AI) अफाट मेमरीबद्दल बोलतो, तेव्हा किम पीकचं उदाहरण पुन्हा एकदा चर्चेत येतं. न्यूरोसायन्सच्या ताज्या संशोधनानुसार, किमचा मेंदू हा नैसर्गिकरित्या एका 'हाय-स्पीड प्रोसेसर' सारखा काम करत होता. संशोधकांच्या मते, किमच्या मेंदूतील न्यूरॉन्सचे कनेक्शन इतके गुंतागुंतीचे होते की ते आजही आधुनिक विज्ञानासाठी एक न उलगडलेलं रहस्य आहे.
किम पीक २००९ मध्ये जगातून निघून गेला, पण त्याने मागे सोडलेला वारसा आजही विज्ञानाला आव्हान देतोय. आपण ज्याला 'अपंगत्व' समजतो, त्यातच निसर्गाने एखादी अफाट शक्ती दडवलेली असू शकते, हे किमने सिद्ध केलं.
