चांदोबा चांदोबा भागलास का' या गोष्टीचा संदर्भ 1969 सालीच बदलला. मध्यंतरात पन्नास वर्षं गेली.फ्लोरिडाच्या केनेडी स्पेस सेंटरमधून आज जेव्हा 'ओरियन' यान अवकाशात झेपावलं, तेव्हा त्या धुराच्या लोटात केवळ रॉकेट नाहीये , तर ५० वर्षांनंतर पुन्हा एकदा चंद्राला गवसणी घालण्याचं मानवाचं जिद्दी स्वप्न नव्यानं साकारतंय.
अपोलो मोहिमेनंतर चंद्रावर माणसाचे पाऊल पडणं जणू विस्मरणात गेलं होतं. पण आता नासाच्या 'आर्टेमिस' मोहिमेने हे चित्र बदललं आहे. रीद वाईजमन, व्हिक्टर ग्लोव्हर, क्रिस्टीना कोच आणि कॅनडाचे जेरेमी हॅन्सन हे चार वीर या ऐतिहासिक १० दिवसांच्या प्रवासावर निघाले आहेत. ही केवळ एक स्पेस ट्रीप नाही, तर भविष्यात मंगळावर जाण्यासाठी बांधलेला हा एक भक्कम पाया आहे.
ज्याप्रमाणे आपण नवीन घरात राहायला जाण्यापूर्वी 'Reiki' करतो, तसंच हे मिशन आहे. चंद्राच्या कडेने प्रदक्षिणा घालून हे अंतराळवीर तिथल्या 'लाईफ सपोर्ट सिस्टम'ची चाचणी करणार आहेत. म्हणजे थोडक्यात सांगायचं तर, तिथे राहण्यासाठी हवा, पाणी आणि सुरक्षितता याची व्यवस्था किती चोख आहे, हे पहिल्यांदाच प्रत्यक्ष माणूस तिथे जाऊन तपासणार आहे.
या चार जणांमध्ये क्रिस्टीना कोच यांच्या रूपाने पहिली महिला आणि व्हिक्टर ग्लोव्हर यांच्या रूपाने पहिले कृष्णवर्णीय अंतराळवीर चंद्राच्या दिशेने गेले आहेत. ही खऱ्या अर्थाने सर्वसमावेशक मोहीम आहे. विज्ञानाने आता जात, धर्म आणि लिंगाच्या पलीकडे जाऊन अवकाशात झेप घेतली आहे, हे पाहून ऊर भरून येतो.
आणखी एक गोष्ट म्हणजे, हे अंतराळवीर चंद्रावर उतरणार नसले तरी, ते चंद्राच्या इतक्या जवळून जाणार आहेत की तिथून त्यांना पृथ्वी एखाद्या लहान निळ्या मण्यासारखी दिसेल. मुंबईच्या लोकलमध्ये जशी गर्दी असते, तशीच काहीशी अवस्था त्या चिमुकल्या ओरियन कॅप्सूलमध्ये या चौघांची असेल. पण ध्येय मोठं असलं की अडचणी लहान वाटतात. १० दिवस ते तिथे विज्ञानाचे नवनवीन प्रयोग करतील आणि पुन्हा सुखरूप पृथ्वीवर परततील.
पण मुद्दा असा आहे की, आपण हे सगळं का करतोय? केवळ चंद्रावर फिरायला जाण्यासाठी? तर तसं नाही. चंद्रावर मानवी वस्ती स्थापन करणं आणि तिथून पुढे मंगळावर स्वारी करणं, हा यामागचा खरा हेतू आहे.
भविष्यात कदाचित चंद्रावर 'कोकण रेल्वे'सारखी एखादी यंत्रणा असेल किंवा तिथेही एखादा मराठी माणूस 'मिसळ-पाव'ची गाडी टाकेल, ही कल्पना आता फारशी लांबची वाटत नाही.
विज्ञानाची ही प्रगती पाहून कधीकधी वाटतं की, आपण तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत किती पुढे गेलो आहोत जसे ५० वर्षांपूर्वीचे संगणक आणि आजचे सुपर कॉम्प्युटर्स यात जमीन-अस्मानाचा फरक आहे.
तरीही, चंद्राचं तेच आकर्षण आजही कायम आहे. ही मोहीम यशस्वी होणं म्हणजे केवळ अमेरिकेचा विजय नाही, तर संपूर्ण मानवजातीच्या बुद्धिमत्तेचा तो एक मोठा पुरावा आहे.चंद्राच्या त्या चंदेरी प्रकाशात आता मानवी अस्तित्वाच्या खुणा अधिक गडद होणार आहेत. आर्टेमिस मिशनच्या या यशाने हे सिद्ध केलंय की, जेव्हा माणूस विज्ञानाची कास धरतो, तेव्हा आकाशही ठेंगणं वाटू लागतं.
आता फक्त प्रतीक्षा आहे ती या वीरांच्या सुखरूप परतण्याची, जेणेकरून चंद्राच्या गोष्टी सांगताना आपल्याला 'पुन्हा एकदा माणूस तिथे गेला होता' असं अभिमानाने सांगता येईल. विज्ञानाची ही झेप केवळ चंद्रापर्यंत मर्यादित नसून, ती मानवाच्या अनंत इच्छाशक्तीचा हुंकार आहे.
