६० तास.... हा तो वेळ आहे जो एका लहानशा उंदराने पाण्यात पोहत घालवला,कारण त्याला खात्री होती की त्याला कोणीतरी वाचवायला येईल.एरवी जेमतेम १५ मिनिटांत हार मानणारा हा जीव, केवळ एका 'आशे'मुळे अडीच दिवस मृत्यूशी झुंज देत राहिला.
१९५० च्या दशकात जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठातील डॉ. कर्ट रिक्टर यांनी एक विचित्र पण डोळे उघडणारं संशोधन केलं. त्यांनी काही उंदरांना पाण्याने भरलेल्या एका मोठ्या बरणीत सोडलं. हे पाहायला की, जीव वाचवण्यासाठी हे उंदीर किती वेळ संघर्ष करतात.निकाल अगदी साधा होता. घरगुती उंदीर साधारण १५ मिनिटे पोहले आणि मग त्यांनी हार मानली. त्यांना वाटलं आता सुटका नाही, आणि ते बुडू लागले. पण इथेच डॉ. रिक्टर यांनी एक 'ट्विस्ट' आणला.
उंदीर बुडण्याच्या बेतात असताना त्यांनी त्यांना पटकन बाहेर काढलं. त्यांना कोरडं केलं, थोडा वेळ विश्रांती दिली आणि पुन्हा त्याच पाण्यात सोडलं. त्यानंतर जे घडलं, त्यावर कोणाचाही विश्वास बसणार नाही.
ज्या उंदरांनी पहिल्यांदा १५ मिनिटांत हार मानली होती, तेच उंदीर आता ६० तास, म्हणजेच तब्बल अडीच दिवस न थांबता पोहत राहिले. विचार करा, १५ मिनिटे कुठे आणि ६० तास कुठे! त्यांच्या शरीरात अचानक कोणती शक्ती आली होती?
संशोधकांचं उत्तर होतं— 'उमेद' (Hope). त्या उंदरांना आता हे माहित होतं की, आपण कितीही थकलो तरी आपल्याला वाचवायला कोणीतरी नक्की येईल. ही एक छोटीशी खात्री त्यांच्या स्नायूंना ६० तासांची ताकद देऊन गेली.
अगदी गेल्याच आठवड्यात, जुलै २०२६ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या 'माइंडफुल होप' (Mindful Hope) या संशोधनात शास्त्रज्ञांनी पुन्हा एकदा सिद्ध केलंय की, आशा ही फक्त एक भावना नाही, तर ते एक कौशल्य आहे जे आपण शिकू शकतो. आजही जगभरात मानसिक आरोग्यावर काम करणारे तज्ज्ञ याच 'रिक्टर प्रयोगा'चा दाखला देऊन सांगतात की, जेव्हा माणसाला वाटतं की पुढे मार्ग आहे, तेव्हा त्याची लढण्याची क्षमता कैक पटीने वाढते.
आपल्या आयुष्याचंही असंच असतं. जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा आपली ताकद किती आहे यापेक्षा आपला विश्वास किती आहे, हे जास्त महत्त्वाचं ठरतं. जर तुम्हाला माहित असेल की तुमच्या पाठीशी कोणीतरी खंबीरपणे उभं आहे, तर तुम्ही अशक्य वाटणारी संकटंही पार करू शकता.
तुमच्या आयुष्यातला तो 'डॉ. रिक्टर' कोण आहे? तो माणूस, तो मित्र किंवा ती व्यक्ती जी तुम्हाला बुडताना बाहेर काढते आणि सांगते, "लढ, मी आहे ना!" अशा व्यक्तीला शोधून आपल्या आयुष्यात जपून ठेवा. कारण जेव्हा शरीर साथ सोडतं, तेव्हा फक्त ही उमेदच आपल्याला तारून नेते.
लक्षात ठेवू या, तुम्ही किती वेळ पोहू शकता हे तुमच्या हातापायांवर नाही, तर तुमच्या डोक्यातल्या 'आशे'वर अवलंबून असतं. तुमची उमेद जिवंत असेल, तर ६० तास काय, तुम्ही अख्खा समुद्रही पार करू शकता."धीर धरी रे धीरापोटीं, असती मोठीं फळें गोमटीं
