१८ जुलै २०२६ श्रीहरीकोटाचा ' लाँच पॅड'वर उभे आहे २३ मीटर उंच,म्हणजे साधारण सात मजली इमारतीइतके भव्य 'विक्रम-१. हे फक्त एक रॉकेट नाही, तर भारताच्या खासगी अंतराळ क्षेत्राच्या 'आगमना'ची ही अधिकृत घोषणा आहे.
हैदराबादच्या 'स्कायरूट एरोस्पेस' या स्टार्टअपसाठी आजचा दिवस परीक्षेचा आहे. पवन कुमार चंदाना आणि भरत डाका या दोन माजी इस्रो शास्त्रज्ञांनी पाहिलेलं स्वप्न आज प्रत्यक्षात उतरतंय. 'आगमन' असं नाव दिलेल्या या मिशनद्वारे भारत खासगी ऑर्बिटल लाँच करणाऱ्या देशांच्या एलिट क्लबमध्ये सामील होणार आहे. वस्तुस्थिती अशी आहे की, आतापर्यंत अंतराळ फक्त सरकारी तिजोरीच्या जोरावर चालत होतं, पण आता परिस्थिती बदलली आहे.
विक्रम-१ हे स्कायरोटचं पहिलं ऑर्बिटल क्लास रॉकेट आहे. याआधी त्यांनी 'विक्रम-एस' या सब-ऑर्बिटल रॉकेटची यशस्वी चाचणी केली होती. पण ऑर्बिटल लाँच हे गणित पूर्णपणे वेगळं आणि कठीण असतं. हे रॉकेट पूर्णपणे 'ऑल-कार्बन कंपोझिट' स्ट्रक्चरने बनलेलं आहे. थक्क करणारी बाब म्हणजे, यातील प्रॉपल्शन सिस्टम आणि इंजिन्स स्कायरूटने स्वतः विकसित केली आहेत.
हे रॉकेट ३५० किलोपर्यंतचे उपग्रह पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत (LEO) नेऊन सोडू शकतं. पण 'आगमन' मिशनचा मुख्य उद्देश फक्त उपग्रह सोडणं नाही. या प्रवासात रॉकेटच्या इंधन प्रणालीपासून ते स्टेज सेपरेशनपर्यंतचा प्रत्येक डेटा गोळा केला जाणार आहे. भविष्यातील व्यावसायिक उड्डाणांसाठी हा डेटा पाया ठरणार आहे.
या रॉकेटमध्ये फक्त यंत्रांचा खेळ नाही, तर भावनाही जोडलेल्या आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्वतःच्या हाताने लिहिलेलं 'वंदे मातरम'चं पत्र या रॉकेटसोबत अवकाशात जाणार आहे. त्यासोबतच सी. व्ही. रामन, विक्रम साराभाई आणि ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या सोन्याच्या सूक्ष्म प्रतिमा (Micro-art) या मोहिमेचा भाग आहेत. हे भारताच्या गौरवशाली भूतकाळाला भविष्याशी जोडणारं एक अनोखं प्रतीक आहे.
थेट सांगायचं तर, स्कायरूट ही भारताची 'स्पेस-एक्स' बनण्याच्या मार्गावर आहे. इस्रो आता मोठ्या आणि गुंतागुंतीच्या मोहिमांवर लक्ष केंद्रित करत असताना, स्कायरूटसारखे स्टार्टअप्स छोट्या उपग्रहांच्या जागतिक बाजारपेठेवर ताबा मिळवण्यासाठी सज्ज झाले आहेत. यामध्ये देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय ग्राहकांचे पे-लोड्स समाविष्ट आहेत, जे भारताच्या व्यावसायिक क्षमतेवर शिक्कामोर्तब करतात.
विश्लेषकांच्या मते, ही मोहीम यशस्वी झाल्यास भारतीय तरुणांसाठी रोजगाराच्या आणि संशोधनाच्या नव्या संधी खुल्या होतील. तंत्रज्ञानाची प्रगती आता केवळ सरकारी प्रयोगशाळांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. नवी तरुण पिढीही आता 'रॉकेट सायन्स'मध्ये करिअर करण्याचं धाडस करू शकतो.
भारताच्या अंतराळ इतिहासात १८ जुलैची ही तारीख एका नव्या युगाची सुरुवात म्हणून नोंदवली जाईल. सरकारी मदतीशिवाय, केवळ जिद्द आणि कौशल्याच्या जोरावर खासगी कंपन्या अवकाशात स्वतःचं साम्राज्य उभं करू शकतात, हे स्कायरूटने सिद्ध केलं आहे. हे केवळ एका रॉकेटचं उड्डाण नसून, भारतीय उद्योजकतेने घेतलेली एक उंच आणि निर्भय झेप आहे.भारताच्या खासगी अंतराळ युगाचे हे 'आगमन' जगाला आपल्या ताकदीची नवी ओळख करून देणार आहे.
