आज हा लेख तुम्ही वाचत असेपर्यंत एलॉन मस्क जगातील पहिला 'ट्रिलियनर' झालेले असतील.आता आपल्या ओळखीचे म्हणजे वाचण्यापुरते ओळखीचे आकडे म्हणजे लाख -कोटी -शतकोटी वगैरे वगैरे ! मिलियन -बिलियन -ट्रिलियन म्हटलं की डोळ्यांसमोर आकडे दिसतच नाही. म्हणूनच सुरुवातीला समजून घेऊ या की ट्रिलियन म्हणजे नेमकं काय : १ ट्रिलियन डॉलर म्हणजे १,००० अब्ज डॉलर किंवा भारतीय संख्येत १ लाख कोटी डॉलर.हे गणित रुपयात समजून घ्यायचं तर या संख्येला ९५ ने गुणा ! थोडक्यात, एक ट्रिलियन डॉलर म्हणजे ९५ लाख कोटी रुपये ! आज एलॉन मस्क याच आकड्याच्या उंबरठ्यावर उभे आहेत.मानवी व्यापाराच्या आणि अर्थव्यवस्थेच्या इतिहासात यापूर्वी कधीही न पाहिलेली ही संपत्तीची एक प्रचंड पातळी आहे.
शुक्रवारी १२ जूनपासून मस्क यांच्या रॉकेट आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील कंपनी 'स्पेसएक्स' (SpaceX) चा बहुप्रतिक्षित कंपनीचा आयपीओ (IPO) बाजारात येत आहे. टेस्लाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून मस्क यांच्याकडे आधीच सुमारे २७३ अब्ज डॉलर किमतीचे शेअर्स आहेत. पण खरी जादू स्पेसएक्समध्ये लपलेली आहे. या कंपनीचे एकूण मूल्यांकन १.७७ ट्रिलियन डॉलर इतके होण्याची शक्यता आहे आणि या कंपनीतील जवळपास निम्मी मालकी मस्क यांच्याकडे आहे. जर सर्व काही नियोजनानुसार झाले, तर त्यांच्या संपत्तीत एका झटक्यात ८४१ अब्ज डॉलर्सची भर पडेल.टेस्ला आणि स्पेसएक्स या दोन कंपन्यांच्या जोरावर मस्क यांची एकूण संपत्ती १.११ ट्रिलियन डॉलर्सच्या पार जाईल. हा आकडा इतका मोठा आहे की काही प्रगत देशांच्या एकूण वार्षिक उत्पन्नापेक्षाही (GDP) मस्क यांची वैयक्तिक संपत्ती जास्त असेल.
आता लक्षात घेण्याचा मुद्दा असा की ही सगळी संपत्ती म्हणजे मस्क यांच्या बँकेत ठेवलेली रोख रक्कम नाही. ही मुख्यतः त्यांच्या कंपन्यांच्या शेअर्सच्या मूल्यावर आधारित 'कागदी संपत्ती' (Paper Wealth) आहे. याचा अर्थ असा की, उद्या जर गुंतवणूकदारांनी या कंपन्यांचे मूल्य कमी करायचे ठरवले, तर हा आकडा खालीही येऊ शकतो. पण सध्याची परिस्थिती पाहता, मस्क यांच्या अश्वमेधाचा घोडा रोखणारे कोणीही दिसत नाही.
स्पेसएक्सच्या या आयपीओसाठी गुंतवणूकदारांमध्ये इतकी क्रेझ आहे की, कंपनीला ७५ अब्ज डॉलर्स हवे असताना बाजारातून तब्बल २५० अब्ज डॉलर्सची मागणी आली आहे. लोकांचा मस्क यांच्यावर असलेला हा विश्वासच त्यांना जगातील सर्वात शक्तिशाली माणूस बनवत आहे.
तरीपण १ ट्रिलियन डॉलर म्हणजे किती हे समजून घेण्यासाठी एक मोजकं उदाहरण देतो आहे.ह्युस्टन हे अमेरिकेतील चौथ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे शहर आहे. जागतिक ऊर्जा उद्योगाचे हे मुख्य केंद्र मानले जाते.या शहरातील सर्व निवासी आणि व्यावसायिक मालमत्तांची एकत्रित किंमत सुमारे ८७९ अब्ज अमेरिकी डॉलर आहे. याचा अर्थ असा की, मस्क यांची वैयक्तिक संपत्ती या संपूर्ण शहराच्या एकूण मूल्यापेक्षाही जास्त आहे. एक व्यक्ती आपल्या खिशातील पैशातून संपूर्ण ह्युस्टन शहर विकत घेऊ शकते, ही कल्पनाच अंगावर काटा आणणारी आहे.
मस्क यांनी ही झेप फक्त पैशांसाठी घेतलेली नाही. मंगळ ग्रहावर मानवी वस्ती वसवण्याचे त्यांचे स्वप्न आणि स्टारलिंकच्या माध्यमातून जगभर इंटरनेट पोहोचवण्याची त्यांची जिद्द, या गोष्टींनीच स्पेसएक्सला या उंचीवर नेऊन ठेवले आहे.
एका बाजूला जगातील बहुतांश जनता महागाई आणि आर्थिक संकटाशी लढत असताना, दुसरीकडे एक व्यक्ती इतकी अफाट संपत्ती जमा करत आहे. मानवी प्रगतीचे हे अनोखे लक्षण मानावे की आर्थिक विषमतेचे टोक, हा विचार करायला लावणारा प्रश्न आहे. मस्क यांच्या या 'ट्रिलियनर' प्रवासाने भविष्यातील व्यापाराची व्याख्याच बदलून टाकली आहे.
या कुबेर कहाणीची सुरुवात मात्र टेस्ला कारच्या निर्मितीपासून सुरु झाली. टेस्लाचा पब्लिक इश्यू आयपीओ (IPO) येण्यापूर्वी अमेरिकेत अध्यक्षपदाची निवडणूक होती. या निवडणूकीत एलॉन मस्कने बराक ओबामांना पाठींबा दिला. निवडणूकीच्या फंडात भरपूऱ भर घातली. ओबामा निवडून आले आणि त्यांनी EV गाड्यांना करसवलती दिल्या.२०१० मध्ये, तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष Barack Obama यांच्या प्रशासनातील अमेरिकेच्या ऊर्जा विभागाने (Department of Energy) टेस्लाला Tesla ४६५ दशलक्ष (४६.५ कोटी) अमेरिकी डॉलरचे कर्ज मंजूर केले.
त्या काळात टेस्ला गंभीर आर्थिक अडचणींचा सामना करत होती आणि कंपनीचे भविष्य अनिश्चित मानले जात होते. अशा परिस्थितीत मिळालेले हे सरकारी कर्ज टेस्लासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरले. या निधीमुळे कंपनीला आपले उत्पादन वाढवणे, नवीन तंत्रज्ञान विकसित करणे आणि व्यवसाय सुरू ठेवणे शक्य झाले.अनेक विश्लेषकांच्या मते, हे कर्ज टेस्लाला आर्थिकदृष्ट्या स्थिर ठेवण्यात आणि पुढे जगातील सर्वात यशस्वी इलेक्ट्रिक वाहन उत्पादकांपैकी एक बनण्यात निर्णायक ठरले. नंतर टेस्लाने हे कर्ज नियोजित मुदतीपूर्वीच पूर्णपणे परतफेड केले.(गंमतीची गोष्ट अशी की मस्कने आपल्या गाडीला ज्याचे नाव दिले तो निकोला टेस्लाचा मृत्यू मात्र आर्थिक चणचणीत झाला होता).
थोडक्यात ट्रिलियनर होण्याचा हायवे गाठायचा असेल तर सुरुवात निवडणूकीच्या गल्लीतूनच करावी लागते.
एका बाजूला जगातील बहुतांश जनता महागाई आणि आर्थिक संकटाशी लढत असताना, दुसरीकडे एक व्यक्ती इतकी अफाट संपत्ती जमा करत आहे. मानवी प्रगतीचे हे अनोखे लक्षण मानावे की आर्थिक विषमतेचे टोक, हा विचार करायला लावणारा प्रश्न आहे. मस्क यांच्या या 'ट्रिलियनर' प्रवासाने भविष्यातील व्यापाराची व्याख्याच बदलून टाकली आहे.
एका व्यक्तीकडे इतकी संपत्ती असणे हे जगासाठी वरदान ठरेल की शाप, हे येणारा काळच ठरवेल. पण सध्या तरी, एलॉन मस्क हे नाव इतिहासाच्या पानावर सुवर्ण अक्षरांनी (आणि कदाचित हिऱ्यांच्या शाईने) कोरले जाणार हे नक्की.
तुम्हाला काय वाटते, एका व्यक्तीकडे एवढी प्रचंड संपत्ती असणे खरंच शक्य आणि योग्य आहे का?
