कट्टिंगेरी कृष्ण हेब्बर यांनी युरोपीय चित्रकलेचे तंत्र पूर्णपणे आत्मसात केले होते.मात्र,त्यांच्या कॅनव्हासवर उमटली ती कायम अस्सल भारतीय मातीची लय. पाश्चात्य वास्तववाद आणि भारतीय लोककला यांचा हा अनोखा विरोधाभास त्यांच्या कलेचे सर्वात मोठे बलस्थान ठरला.
नुकत्याच पार पडलेल्या मुंबईतील एका हाय-प्रोफाइल लिलावात हेब्बर यांच्या चित्रांनी कोट्यवधी रुपयांची कमाई केली आहे. जागतिक कला बाजारात भारतीय आधुनिकतेची (Modernism) मागणी पुन्हा एकदा शिगेला पोहोचली आहे. यामागचं कारण म्हणजे हेब्बर यांच्या चित्रांमधील ती जिवंत 'लय'.
हेब्बर यांच्या रेषेला 'सिंगिंग लाईन' (Singing Line) म्हटले जाते. त्यांची रेषा केवळ आकृती काढत नाही, तर ती कॅनव्हासवर नृत्य करते. कर्नाटकच्या यक्षगानापासून ते महाराष्ट्रातील लोकजीवनापर्यंतचे प्रतिबिंब त्यांच्या चित्रात स्पष्ट दिसते.
मुंबईच्या जे. जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये त्यांनी कलेचे धडे गिरवले. पुढे याच संस्थेचे ते मार्गदर्शकही बनले. वस्तुस्थिती अशी आहे की, त्यांनी कलेला केवळ श्रीमंतांच्या दिवाणखान्यात कैद करून ठेवले नाही. सामान्य कष्टकरी, शेतकरी आणि नर्तक हे त्यांच्या चित्रांचे खरे नायक होते.
आजच्या डिजिटल आणि एआयच्या युगात हेब्बर यांची हाताने ओढलेली रेषा अधिक मोलाची वाटते. त्यांच्या चित्रात रंग दुय्यम होते,पण रेषेचा जोर मात्र जबरदस्त होता. १९९६ मध्ये त्यांचे निधन झाले असले, तरी २०२६ मध्येही त्यांची कला तितकीच ताजी वाटते.
आजकाल भारतीय कलेचा वारसा जपताना आपण अनेकदा पाश्चात्य चष्म्यातून पाहतो. हेब्बर यांनी मात्र भारतीय संस्कृतीला जागतिक रंगमंचावर स्वतःच्या अटींवर उभे केले. रेषेतून संगीत निर्माण करणारा असा दुसरा कलाकार शोधूनही सापडणार नाही.आपल्या धावपळीच्या आयुष्यात हेब्बर यांच्या चित्रांमधील ती संथ आणि लयबद्ध रेषा आपल्याला थोडा वेळ थांबायला भाग पाडते.
