जेव्हा स्वतःची घागर स्वत: भराल, तेव्हाच थेंबाथेंबाचं महत्त्व कळेल!-"फुकट" मिळणाऱ्या निसर्गाची खरी किंमत
निसर्ग आपल्याला सर्व काही मोफत देतो, हा तुमचा सगळ्यात मोठा भ्रम आहे. आपण निसर्गाच्या 'क्रेडिट कार्ड'वर जगत आहोत, ज्याचं बिल पुढची पिढी व्याजासह भरणार आहे. फुकट मिळणाऱ्या गोष्टींची किंमत शून्य असते, हा मानवी स्वभावच विज्ञानासमोर मोठं आव्हान ठरतोय.
१० जून २०२६ ची ताजी आकडेवारी सांगते की, महाराष्ट्रातील अनेक शहरांमध्ये पाणी कपातीचे संकट गडद झाले आहे. मान्सून लांबणीवर पडल्याने धरणांतील साठा मृत साठ्यापर्यंत पोहोचला आहे. तरीही, आपल्या घरासमोरच्या नळाला पाणी येईपर्यंत आपल्याला त्या थेंबाचं मोल समजत नाही.
"जेव्हा तुम्ही स्वतः पाणी वाहून आणता,तेव्हाच तुम्हाला प्रत्येक थेंबाची आठवण राहते," हे तत्त्वज्ञान आजच्या काळात अत्यंत महत्त्वाचं आहे. हे केवळ पाण्याबद्दल नाही, तर हवा, वीज आणि अन्नाबाबतही तितकंच लागू होतं. वस्तू मिळवण्यामागचे कष्ट संपले की,तिची नासाडी सुरू होते.
विज्ञानाची कमाल पाहा, आपण समुद्राचं पाणी गोड करण्याचे प्रकल्प उभे करत आहोत. पण वस्तुस्थिती अशी आहे की, हे प्रकल्प निसर्गाच्या चक्राला पर्याय ठरू शकत नाहीत. नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करताना आपण 'ग्राहक' नाही तर 'विश्वस्त' आहोत, हे आपण सोयीस्करपणे विसरलो आहोत.
संसाधनांची उपलब्धता सोपी झाली की त्यांची किंमत कमी होते. एसीचं बटण दाबताना आपल्याला वीज निर्मितीसाठी जळणाऱ्या कोळशाचा धूर दिसत नाही. यामागचं कारण असं की, आपण त्या निर्मिती प्रक्रियेपासून पूर्णपणे तुटलो आहोत.
ज्या समाजात संसाधने मिळवण्यासाठी शारीरिक कष्ट करावे लागतात, तिथे कचऱ्याचे प्रमाण नगण्य असते. आजच्या डिजिटल युगात आपण डेटा आणि वीज वारेमाप वापरतो, कारण त्याचा 'बॅकलॉग' आपल्याला दिसत नाही.
पण दिसून असे येते की, जबाबदारी ही केवळ कागदावर उरली आहे. प्रत्येक नैसर्गिक साधन वापरताना आपण ते स्वतः निर्माण केलं असतं तर किती जपलं असतं, हा विचार करणं गरजेचं आहे. आपली जीवनशैली निसर्गाच्या शोषणावर उभी आहे.
तुमच्या आजच्या उधळपट्टीचं बिल उद्या तुमची मुलं भरू शकतील का?
