दरभंगाच्या त्या जुन्या घराच्या गच्चीवर, दुपारच्या कडक उन्हात वाळत घातलेल्या कैरीच्या फोडी, त्यावर पेरलेलं लाल तिखट आणि घाण्यावरच्या मोहरीच्या तेलाचा तो दरवळणारा खमंग वास... कल्पना झा ५१ व्या वर्षी याच वासाच्या सोबतीने आपल्या आयुष्याची एक नवी इनिंग खेळायला सज्ज झाल्या होत्या. हातात अनुभवाचा मोठा चमचा होता आणि मनात काहीतरी स्वतःचं निर्माण करण्याची जिद्द.
आपल्या महाराष्ट्रात आपण 'वय झालं आता कशाला?' असं म्हणण्याची घाई करतो, पण कल्पनाजींनी या मानसिकतेला पार धुडकावून लावलं. ऑक्टोबर २०२० चा तो काळ, जेव्हा जग थांबलं होतं, तेव्हा या माउलीने आपल्या २० वर्षांच्या पाककलेच्या अनुभवाला एका व्यवसायाचं रूप देण्याचं ठरवलं. पण हा प्रवास सोपा नव्हता.
नुसतं लोणचं चांगलं बनवून चालत नाही, तर ते विकण्याची कलाही अवगत असावी लागते. कल्पनाजींनी त्यांची नणंद उमा झा यांच्यासोबत 'झाजी स्टोअर'ची पायाभरणी केली. हे निव्वळ दोन महिलांचं स्टार्टअप नव्हतं, तर तो एक कौटुंबिक यज्ञ होता. मुलीने सुरुवातीचे पैसे दिले, मुलाने मार्केटिंग आणि ऑपरेशन्स सांभाळलं, तर पतीरायांनी घरची जबाबदारी उचलली.
आजच्या काळात जेव्हा आपण ऑनलाइन काहीही मागवतो, तेव्हा झाजींनी स्वतः डझनभर लोणची ऑनलाइन मागवून त्याचं मार्केट रिसर्च केलं. चवीचं गणित जुळवण्यासाठी हजारो चाचण्या केल्या. दरभंगाच्या स्थानिक शेतकऱ्यांकडून कच्चा माल घेण्यापासून ते फूड लायसन्स मिळवण्यापर्यंत प्रत्येक पायरी त्यांनी अत्यंत शिस्तीत चढली.
२०२१ मध्ये 'शार्क टँक इंडिया'च्या पहिल्या सीझनमध्ये जेव्हा या दोघी उभ्या राहिल्या, तेव्हा संपूर्ण देशाने त्यांना पाहिलं. तिथे त्यांना हवं तसं फंडिंग मिळालं नाही, पण त्या एका एपिसोडने त्यांच्या नशिबाचं लोणचं जणू मुरलं! रातोरात हजारो ऑर्डर्सचा पाऊस पडला. आज २०२६ मध्ये मागे वळून पाहताना दिसतं की, त्या एका नकारानंतर त्यांनी उभं केलेलं साम्राज्य आज कोट्यवधींच्या घरात आहे.
माझ्या मते, झाजी स्टोअर हे फक्त बिहारचं यश नाही, तर ते प्रत्येक त्या गृहिणीसाठी एक उदाहरण आहे जिच्याकडे हाताची चव आहे पण धाडसाची जोड नाही. आपल्या पुण्यात किंवा कोल्हापुरातही अशा कितीतरी 'काकू' किंवा 'आजी' असतील ज्यांच्या हातच्या लोणच्याची चव अमृततुल्य आहे. पण आपण त्याला ब्रँडमध्ये रूपांतरित करण्याचा विचार का करत नाही?
विचार करण्यासारखं आहे की, जर ५१ व्या वर्षी एक महिला बिहारच्या एका कोपऱ्यातून संपूर्ण भारतात आणि आता जगात लोणचं पोहचवू शकते, तर आपण आपल्या कौशल्याला मर्यादा का घालतो? आज झाजी स्टोअर १५ हून अधिक देशांत आपलं लोणचं पाठवत आहे, ही बाब केवळ व्यवसायाची नसून संस्कृती जपण्याची आहे.
लोणचं जेवढं जुनं होतं, तेवढी त्याची चव वाढते, असं म्हणतात. कल्पना झा यांच्या बाबतीतही तेच घडलं. वय हे फक्त आकडा नसून तो अनुभवाचा मसाला असतो, हे त्यांनी सिद्ध केलंय.
तुमच्या घरातल्या कपाटात एखादं असं 'सिक्रेट' रेसिपीचं पुस्तक दडलेलं नाही ना, ज्याचं उद्या मोठं साम्राज्य होऊ शकतं?
(आपल्या महाराष्ट्रात अनेक महिला घरगुती उत्पादनांचा व्यवसाय करतात.प्रामुख्याने पापड -लोणची आणि इतर टिकाऊ खाद्यपदार्थांच्या व्यवसायात अनेक महिला कार्यरत आहेत. पण व्यवसायाची व्याप्ती अनेक कारणांमुळे मर्यादित आहे.हा विषय हाताळताना आम्हाला बिहारच्या 'झा'जी स्टोअरची माहिती मिळाली.कोविडच्या काळात या कामाची सुरुवात झाली. आजच्या तारखेस कल्पना आणि उमा झा या दोन महिलांनी विक्रीचा ५ कोटी रुपयांचा टप्पा गाठला आहे.आम्ही त्यांची उत्पादने मागवून चाखून बघितली.दर्जात्मक तपासणी केली . त्यानंतर आपल्या वाचकांसमोर हा लेख ठेवत आहोत)
