ट्रक ड्रायव्हरला आवडणारा तो 'ढिंच्याक' आवाज आणि गुलशन कुमार: एका 'झंकार' युगाची गोष्ट!आज थोडं भूतकाळात जाऊ या ! १९९० सालची एक रणरणती दुपार. नॅशनल हायवेच्या कडेला असलेल्या एका छोट्याशा धाब्यावर धुळीने माखलेला एक ट्रक थांबलाय. ड्रायव्हरने घामाने ओल्या झालेल्या अंगावरचा टॉवेल झटकला आणि आपल्या खिशातून एक पिवळ्या रंगाचं कव्हर असलेली कॅसेट काढली. त्याने ती कॅसेट डॅशबोर्डवरच्या टेप रेकॉर्डरमध्ये सरकवली आणि अचानक हवेत एक वेगळाच आवाज घुमला... 'ढिश्श-चॅक-ढिश्श-चॅक'!
हे केवळ संगीत नव्हतं, तर तो एक 'झंकार' होता ज्याने पुढच्या एका दशकावर राज्य केलं. आज आपण ज्याला 'रेडिओ क्वालिटी' किंवा 'हाय-फाय' साऊंड म्हणतो, त्याची सुरुवात अशाच एका अतरंगी प्रयोगातून झाली होती.
त्या काळात मोहम्मद रफी, किशोर कुमार आणि लता मंगेशकर यांची मूळ गाणी ऐकणं हे मध्यमवर्गीयांसाठी एक सुखद अनुभव असला, तरी कष्टकरी वर्गासाठी ती एक डोकेदुखी होती. त्यावेळची मूळ गाणी 'मोनो' रेकॉर्डिंगमध्ये असायची. ही गाणी जेव्हा ट्रक किंवा रिक्षातल्या स्वस्त आणि कमी दर्जाच्या स्पीकरवर लावली जायची, तेव्हा त्यांचा आवाज अक्षरशः फुटायचा. लतादीदींचा सुमधुर आवाज त्या भंगार स्पीकरमध्ये कर्कश आणि विरकट वाटायचा. टी-सीरीजचे सर्वेसर्वा गुलशन कुमार यांनी ही अडचण नेमकी ओळखली. त्यांनी पाहिलं की उत्तर भारतातले रिक्षावाले आणि ट्रक ड्रायव्हर्स रफीच्या मूळ गाण्यांपेक्षा सोनू निगमने गायलेली त्यांची 'कव्हर व्हर्जन्स' जास्त आवडीने ऐकतात.जेव्हा त्यांनी या ड्रायव्हर्सशी संवाद साधला, तेव्हा एक भन्नाट सत्य समोर आलं. ड्रायव्हर्स म्हणाले, "मालक, मूळ गाणी ऐकायला छान आहेत, पण आमच्या या डबड्या स्पीकरमध्ये ती नीट वाजत नाहीत. सोनू निगमचं गाणं मात्र एकदम कडक वाजतं!"*गुलशन कुमार यांनी यावर एक मास्टरस्ट्रोक खेळला. त्यांनी कॉपीराईट ॲक्टच्या 'कलम ५२' चा असा काही वापर केला की अख्खं म्युझिक मार्केट हादरून गेलं. या कायद्याचा आधार घेत त्यांनी जुन्या गाण्यांची हुबेहूब कव्हर व्हर्जन्स तयार करायला सुरुवात केली. पण त्यांनी फक्त गाणी पुन्हा गायली नाहीत, तर त्यात एक खास 'डिस्को इफेक्ट' टाकला. त्यालाच आपण 'झंकार बीट्स' म्हणून ओळखतो.या गाण्यांमध्ये ढोलक, ड्रम्स आणि तो प्रसिद्ध 'झंकार' इतका जोरात असायचा की ट्रकच्या स्वस्त स्पीकरवर सुद्धा ते गाणं एकदम स्पष्ट आणि दणदणीत ऐकू यायचं. गाण्यातला तो 'बेस' आणि 'ट्रेबल' सामान्य माणसाच्या कानठळ्या बसण्यासाठी पुरेसा होता.त्या काळात कॅसेट डुप्लिकेट करणं हे एक जिकिरीचं काम होतं. पण गुलशन कुमार यांनी हा अडथळाही दूर केला. मुंबईतल्या फ्लोरा फाउंटनपासून दिल्लीच्या पालिका बाजारपर्यंत या कॅसेट्सचा अक्षरशः पाऊस पडू लागला. जिथे मूळ कंपनीची कॅसेट ५०-६० रुपयांना मिळायची, तिथे गुलशन कुमार यांची 'झंकार' कॅसेट फक्त १५ रुपयांना मिळायची.भन्नाट! अवघ्या १५ रुपयांत अख्ख्या किशोर कुमारला किंवा रफींना घरी नेता येणं, ही त्या काळातील सामान्य माणसासाठी मोठी क्रांती होती. ज्यांच्याकडे महागडे विनाइल रेकॉर्ड प्लेयर किंवा हाय-एंड साऊंड सिस्टिम्स नव्हते, त्यांच्यासाठी हा 'झंकार' म्हणजे संगीताची खरी मेजवानी होती.*काळ बदलला, भारत बदलला आणि तंत्रज्ञानही प्रगत झालं. हळूहळू डिजिटल म्युझिक आलं आणि हा 'ढिंच्याक' आवाज काळाच्या पडद्याआड गेला. पण आजही जेव्हा आपण एखादा 'पल्पी' बॉलीवूड सिनेमा पाहतो किंवा जुन्या आठवणीत रमतो, तेव्हा त्याच्या बॅकग्राउंड स्कोअरमध्ये या झंकार बीट्सचे अंश आपल्याला आजही जाणवतात.गुलशन कुमार यांनी केवळ गाणी विकली नाहीत, तर त्यांनी संगीताचं लोकशाहीकरण केलं आणि रस्त्यावरच्या शेवटच्या माणसाच्या तुटपुंज्या स्पीकरला सुद्धा गाणी गाण्याची ताकद दिली.त्या काळी १५ रुपयांत मिळणारा तो 'झंकार' आजही अनेकांच्या कानात जुन्या आठवणींची गुंज निर्माण करतो.
