जगातल्या दर १७,००० माणसांमागे एक व्यक्ती 'अल्बिनिझम' घेऊन जन्माला येते, हे वाचायला कदाचित एक कोरडा आकडा वाटेल, पण या एका आकड्यामागे संघर्षाची आणि अज्ञानाची एक मोठी भिंत उभी आहे. उद्या,१३ जून २०२६ रोजी 'आंतरराष्ट्रीय अल्बिनिझम जागरूकता दिवस' साजरा होत असताना, आपल्या आजूबाजूला असलेल्या या 'धवल' मित्र-मैत्रिणींकडे बघण्याचा आपला चष्मा बदलण्याची वेळ आली आहे.
आपल्या शरीरात 'मेलेनिन' नावाचं एक रंगद्रव्य असतं. हे मेलेनिन म्हणजे आपल्या त्वचेचं नैसर्गिक 'सनस्क्रीन' आणि डोळ्यांचं संरक्षण कवच. ज्यांच्या शरीरात हे मेलेनिन तयार होत नाही किंवा खूप कमी प्रमाणात असतं, त्यांना आपण 'अल्बिनिझम' असलेली व्यक्ती म्हणतो. आपल्या महाराष्ट्रातल्या कडक उन्हात, जिथे पारा ४५ अंशांच्या पार जातो, तिथे मेलेनिन नसणं म्हणजे चिलखताशिवाय युद्धभूमीवर उतरण्यासारखं आहे.
आपल्याकडे 'गोऱ्या' रंगाचं जे काही वेड आहे, ते पाहून कधीकधी हसू येतं. जाहिरातींमधून 'फेअरनेस' विकला जातो, पण जेव्हा एखादी अल्बिनिझम असलेली व्यक्ती समोर येते, तेव्हा आपली नजर मात्र संशयाने किंवा कुतूहलाने त्यांच्याकडे स्थिरावते. हे मान्य करायलाच हवं की, आपण अजूनही केवळ रंगावरून माणसाचं मूल्य ठरवतो. अल्बिनिझम हा काही आजार नाही की जो स्पर्श केल्याने पसरतो, तो केवळ एक जनुकीय बदल आहे.
पुण्यात झालेल्या एका वैद्यकीय परिषदेत तज्ज्ञांनी स्पष्ट केलं की, २०२६ मध्ये सुद्धा आपल्याकडे अल्बिनिझम असलेल्या मुलांच्या शिक्षणाबाबत उदासीनता आहे. या मुलांना प्रखर प्रकाशाचा त्रास होतो, त्यांची दृष्टी थोडी कमकुवत असू शकते. पण याचा अर्थ असा नाही की त्यांच्या बुद्धिमत्तेत काही कमतरता आहे. वर्गातल्या पहिल्या बाकावर त्यांना बसू देणं किंवा परीक्षेत थोडा जास्त वेळ देणं, ही सवलत नसून तो त्यांचा हक्क आहे.
सरळ सांगतो, आपल्याला जर त्यांना मदत करायची असेल, तर सर्वात आधी त्यांना 'वेगळं' पाहाणं बंद करावं लागेल. लोकल ट्रेनमध्ये किंवा बसमध्ये अशा व्यक्तीकडे टक लावून पाहणं, त्यांच्याबद्दल कुजबुजणं हे आपल्या सुसंस्कृतपणाला शोभत नाही. विज्ञानाने प्रगती केली आहे, आता २०२६ मध्ये आपल्याकडे प्रगत लो-व्हिजन एड्स आणि हाय-क्वालिटी यूव्ही प्रोटेक्टिव्ह कपडे उपलब्ध आहेत. पण माणसाच्या मनातला अंधार दूर करण्यासाठी अजूनही कोणतंही गॅजेट आलेलं नाही.
आपल्या महाराष्ट्रात आपण पुरोगामी विचारांच्या गप्पा मारतो, मग एखाद्या अल्बिनिझम असलेल्या तरुणाला नोकरी देताना किंवा त्यांच्याशी मैत्री करताना आपला हात आखडता का घ्यावा? त्यांना गरज आहे ती सहानुभूतीची नाही, तर समान संधीची. उन्हात जाताना त्यांनी छत्री वापरली किंवा सनग्लासेस लावले, तर ते 'स्टाईल' म्हणून नाही तर आरोग्यासाठी असतं, हे समजून घेण्याइतपत प्रगल्भता आपण दाखवायला हवी.
निसर्गाने प्रत्येकाला वेगळ्या साच्यात घडवलं आहे. कोणाचा रंग गव्हाळ, तर कोणाचा काळा, तर कोणाचा पूर्णपणे पांढरा. पण या रंगांच्या पलीकडे जे माणूसपण असतं, ते सर्वांचं सारखंच असतं ना? उद्याचा दिवस केवळ कॅलेंडरवरचा एक 'अवेअरनेस डे' म्हणून न पाहता, आपल्या नजरेतलं 'ब्लॅक अँड व्हाईट' चित्र बदलण्याचा संकल्प आपण करू शकतो का?
तुमच्या आजूबाजूला कोणी अल्बिनिझम असलेली व्यक्ती असेल, तर त्यांच्याकडे पाहून एक साधं स्मितहास्य करणं, ही कदाचित त्यांना मिळालेली सर्वात मोठी मदत असू शकते. शेवटी, माणुसकीला कोणताही रंग नसतो, हे आपल्याला कधी उमजणार?
