१५०० एकर जमीन गेली आणि जेवणाच्या टेबलावर जन्मला एक गोड इतिहास: निलॉन्सच्या 'टूटी-फ्रुटी'ची रंजक गोष्ट!
तुम्हाला वाटतं का की एखादा जागतिक दर्जाचा ब्रँड उभा करण्यासाठी खिशात कोट्यवधी रुपये आणि डोक्यात एखादी भन्नाट 'बिझनेस स्ट्रॅटेजी' असावी लागते? जर तुमचं उत्तर 'हो' असेल, तर तुम्ही पूर्णपणे चुकीचे आहात. कधीकधी सगळं काही गमावल्यानंतर, शून्यातून उभं राहण्याची जिद्दच तुम्हाला यशाच्या शिखरावर घेऊन जाते.
आज आपण ज्या गोष्टीबद्दल बोलणार आहोत, ती तुमच्या-आमच्या प्रत्येकाच्या आयुष्याचा भाग आहे. आईस्क्रीम असो, बेकरीतलं केक-बिस्किट असो किंवा जेवणानंतरचा गोड पान... त्यातील लाल, हिरव्या आणि पिवळ्या रंगाच्या गोड तुकड्यांशिवाय मजा येत नाही. पण या छोट्याशा 'टूटी-फ्रुटी'मागे १५०० एकर जमीन गमावल्याचं दुःख आणि एका कुटुंबाचा प्रचंड संघर्ष दडलाय, हे तुम्हाला माहीत आहे का?
ही गोष्ट सुरू होते १९६१ मध्ये. त्या काळात महाराष्ट्र आणि देशात 'जमीन कमाल धारणा कायदा' (Land Ceiling Act) लागू झाला होता. या एका कायद्यामुळे जळगावच्या संघवी कुटुंबावर आभाळ कोसळलं. एका रात्रीत त्यांची तब्बल १५०० एकर सुपीक जमीन सरकारने ताब्यात घेतली. ज्यांच्याकडे शेकडो एकरचे मळे होते, ते कुटुंब अचानक रस्त्यावर आलं.आता पुढे काय करायचं? हा प्रश्न आ वासून उभा होता. हाताशी फक्त काही उरलेली फळझाडं आणि मनात जिद्द होती. संघवी बंधूंनी हार मानली नाही. त्यांनी चक्क आपल्या घराचा 'डायनिंग हॉल' एका प्रयोगशाळेत बदलला. उरलेल्या बागेतील फळांपासून त्यांनी जॅम, सरबतं, लोणची आणि स्क्वॅश बनवायला सुरुवात केली. सुरुवातीचे दिवस खूप कठीण होते. त्यांनी बनवलेला कोणताही पदार्थ बाजारात टिकत नव्हता. जे काही बनवलं जायचं, ते अयशस्वी ठरत होतं. भांडवल संपत चाललं होतं आणि पदरी फक्त निराशा येत होती. पण म्हणतात ना, नियती जेव्हा एक दरवाजा बंद करते, तेव्हा खिडकी नक्कीच उघडी ठेवते.
एके दिवशी त्यांच्याकडे नेहमी येणारे वितरक मनसुख भाई संघवींच्या घरी आले होते. गप्पा मारता मारता त्यांचं लक्ष डायनिंग टेबलवर ठेवलेल्या एका विचित्र रंगाच्या पदार्थाकडे गेलं. पपईचे ते छोटे छोटे तुकडे साखरेच्या पाकात घोळवलेले होते आणि त्यांना काहीसे अतरंगी रंग आले होते. मनसुख भाईंनी ते नमुने घेतले आणि थेट अहमदाबादच्या एका पानांच्या दुकानात नेले. तिथे त्यांनी बडीशेपमध्ये हे रंगीत तुकडे मिसळून लोकांना खायला दिले. आणि काय आश्चर्य! लोकांना ती चव इतकी आवडली की बघता बघता त्याची मागणी वाढू लागली.
संघवी बंधूंच्या हे लक्षात आलं की त्यांनी नकळत एक असा पदार्थ शोधलाय जो पूर्णपणे भारतीय आहे. पाश्चात्य देशात 'चेरी'पासून बनवलेली महागडी टूटी-फ्रुटी मिळायची, जी सामान्यांच्या आवाक्याबाहेर होती. पण संघवींनी कच्च्या पपईपासून त्याचा स्वस्त आणि तितकाच चविष्ट पर्याय शोधला होता. त्यांनी या उत्पादनाला नाव दिलं 'टूटी-फ्रुटी' आणि मग मागे वळून पाहिलंच नाही. बघता बघता अमूलसारखे मोठे आईस्क्रीम ब्रँड्स, हैदराबादची प्रसिद्ध कराची बेकरी आणि गल्लीबोळातील पान टपऱ्यांवर निलॉन्सची (Nilon's) टूटी-फ्रुटी पोहोचली.
ज्या कुटुंबाने १५०० एकर जमीन गमावली होती, तेच कुटुंब आज जगातील टूटी-फ्रुटीचे सर्वात मोठे उत्पादक बनले आहेत. जळगावच्या एका छोट्याशा खोलीतून सुरू झालेला हा प्रवास आज हजारो कोटींच्या उलाढालीपर्यंत पोहोचलाय.कधीकधी आयुष्यात येणारे कडू अनुभव हे भविष्यातील गोड आठवणींची पायाभरणी करत असतात, नाही का?आज जेव्हा तुम्ही आईस्क्रीमवरची ती लाल टूटी-फ्रुटी खाल, तेव्हा विचार करा—तुमच्या आयुष्यात आलेलं एखादं संकट कदाचित तुम्हाला अशाच एखाद्या मोठ्या यशाकडे तर घेऊन जात नाहीये ना?
