तुम्हाला वाटतं की प्रगत जलसंधारण तंत्रज्ञान फक्त युरोप किंवा अमेरिकेतून येतं? वस्तुस्थिती याच्या अगदी उलट आहे. आज ज्याला आपण 'सेल्फ-क्लोजिंग टॅप' म्हणतो, त्याचा पाया एका केरळमधील सामान्य विम्या अधिकाऱ्याने रचला होता.
विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला त्रावणकोरचे जे. पी. सुब्रह्मण्य अय्यर एका महत्त्वाच्या कामात गुंतले होते. रस्त्यावरील नळ उघडे राहिल्यामुळे वाया जाणारं पाणी पाहून ते अस्वस्थ झाले होते. त्यांनी आपल्या इंजिनिअर मित्रांच्या मदतीने असा नळ तयार केला जो वापरल्यानंतर आपोआप बंद व्हायचा.
या आविष्काराला 'वेस्ट नॉट वॉटर टॅप' (Waste Not Water Tap) किंवा (Jaison Tap) म्हणून ओळखले गेले. अय्यर यांनी या तंत्रज्ञानाचे पेटंट घेतले आणि उत्पादनासाठी कारखानाही सुरू केला. विज्ञानाची ही कमाल पाहून जर्मनीची 'हायड्रो प्लान' कंपनी थक्क झाली होती.
या जर्मन कंपनीने भारत आणि श्रीलंका सोडून संपूर्ण जगासाठी या नळाचे हक्क विकत घेतले. यामुळेच युरोप आणि जपानमधील लोकांनी अनेक दशके भारतीय मेंदूतून जन्मलेल्या नळाचे पाणी प्यायले. आजच्या भाषेत सांगायचं तर, अय्यर हे त्या काळातील खरे 'ग्लोबल स्टार्टअप' हिरो होते.
भारतीय रेल्वेने या तंत्रज्ञानाचा आजही मोठ्या प्रमाणावर वापर सुरू ठेवला आहे. रेल्वे स्थानके आणि डब्यांमध्ये दिसणारे हे नळ पाण्याचा अपव्यय रोखण्यात यशस्वी ठरले आहेत. आकडेवारी सांगते की, या साध्या यंत्रणेमुळे जगभरात अब्जावधी लिटर पाण्याची बचत झाली आहे.
अय्यर यांचा हा आविष्कार केवळ एक नळ नव्हता. तो भारतीय बुद्धिमत्तेचा जागतिक स्तरावर झालेला गौरव होता. एका साध्या निरीक्षणातून जागतिक समस्या कशी सुटू शकते, याचे हे आजही उत्तम उदाहरण मानले जाते. इतिहासात जे. पी. सुब्रह्मण्य अय्यर यांचं नाव कायमच आदराने घेतलं जाईल.
