एव्हरेस्ट म्हणजे फक्त पुरुषांची मक्तेदारी? जुन्को ताबेई यांनी ५१ वर्षांपूर्वी मोडीत काढलेला तो अहंकार!
एव्हरेस्ट सर करणं म्हणजे फक्त धिप्पाड शरीरयष्टी आणि अफाट ताकदीचा खेळ आहे, असं तुम्हाला वाटत असेल तर तुमचा हा समज आजच बदलून टाका. वस्तुस्थिती अशी आहे की, जगातील सर्वोच्च शिखर सर करणारी पहिली महिला ही दिसायला अत्यंत नाजूक आणि केवळ ४ फूट १० इंच उंचीची होती.
१६ मे २०२६. बरोबर ५१ वर्षांपूर्वी याच दिवशी जपानच्या जुन्को ताबेई यांनी हिमालयाचा ताठ कणा असलेल्या एव्हरेस्टवर पाऊल ठेवलं आणि इतिहास रचला. आज जेव्हा आपण २०२६ च्या एव्हरेस्ट हंगामाकडे पाहतो, तेव्हा नेपाळ सरकारने तब्बल ४९२ गिर्यारोहकांना परवाने दिले आहेत, ज्यात महिलांची संख्या लक्षणीय आहे. पण ताबेई यांनी जेव्हा सुरुवात केली होती, तेव्हा परिस्थिती याच्या उलट होती.
१९७० च्या दशकात जपानमध्ये महिलांनी घर सांभाळावं आणि चहा वाढावा, अशीच समाजाची अपेक्षा होती. "एव्हरेस्ट महिलांसाठी नाही, तुम्ही घरी बसून मुलं सांभाळा," असे टोमणे ताबेई यांनी ऐकले होते. पण त्यांनी या मानसिकतेसमोर हार मानली नाही. त्यांनी 'लेडीज क्लायंबिंग क्लब'ची स्थापना केली आणि केवळ महिलांची टीम घेऊन एव्हरेस्ट मोहिमेचं धाडस केलं.
या मोहिमेदरम्यान ताबेई मृत्यूच्या दारातून परत आल्या होत्या. ४ मे १९७५ रोजी ६,३०० मीटर उंचीवर असताना एका भीषण हिमस्खलनाने त्यांच्या कॅम्पला तडाखा दिला. ताबेई बर्फाखाली गाडल्या गेल्या होत्या आणि तब्बल सहा मिनिटे त्या बेशुद्ध होत्या. एका शेर्पाने त्यांना बाहेर काढलं. कोणताही सामान्य माणूस अशा परिस्थितीतून सुटल्यावर घरी परतला असता, पण ताबेई यांचा इरादा पोलादी होता.
हिमस्खलनाच्या अवघ्या १२ दिवसांनंतर, शरीरावर जखमा असतानाही त्या एव्हरेस्टच्या शिखरावर पोहोचल्या. "मी एव्हरेस्टवर जाणारी पहिली महिला ठरायचं असं ठरवून तिथे गेले नव्हते, मला फक्त ते शिखर सर करायचं होतं," हे त्यांचं वाक्य आजही कित्येक गिर्यारोहकांसाठी मंत्र आहे.
ताबेई यांनी केवळ डोंगर चढला नाही, तर त्यांनी पुरुषी अहंकाराचा डोंगरही पोखरला. त्यांच्या या संघर्षावर आधारित 'क्लायंबिंग फॉर लाईफ' (Climbing for Life) हा चित्रपट नुकताच प्रदर्शित झाला असून, तो त्यांच्या ५० वर्षांच्या प्रवासाला उजाळा देतोय.
ताबेई यांनी आयुष्यभर केवळ गिर्यारोहण केलं नाही, तर पर्यावरणासाठीही काम केलं. २०१६ मध्ये कर्करोगाने त्यांचं निधन झालं, पण त्यांनी दिलेला वारसा आजही जिवंत आहे. आकडेवारी सांगते की, आजवर ८७० पेक्षा जास्त महिलांनी एव्हरेस्ट सर केलं आहे, पण त्या सर्वांसाठी रस्ता ताबेई यांनीच तयार केला होता.
ज्या समाजात महिलांच्या क्षमतेवर शंका घेतली जाते, तिथे ताबेई यांचं आयुष्य एक जळजळीत उत्तर आहे. शारीरिक उंची कमी असली तरी ध्येयाची उंची आभाळाएवढी असू शकते, हे त्यांनी सिद्ध केलं.
एखादं शिखर सर करण्यासाठी पायातली ताकद महत्त्वाची असते की मनातली जिद्द, याचा विचार करण्याची वेळ आता आली आहे.
