माणसाने आयुष्यभर शिकून शेवटी काय शिकावं?
प्रसिद्ध लेखक आणि तत्त्वचिंतक अ‍ॅल्डस हक्सली आयुष्याच्या अखेरच्या टप्प्यावर होते. मृत्यू जवळ आला होता. मागे वळून पाहताना त्यांनी आपल्या आयुष्याचा, अनुभवांचा आणि शिकलेल्या गोष्टींचा विचार केला. एवढ्या प्रदीर्घ आयुष्याचं सार सांगायचं झालं तर ते काय असेल?
त्यांनी ते एका अत्यंत साध्या वाक्यात सांगितलं—
“आपण एकमेकांशी थोडं अधिक प्रेमाने वागू या.”
बस्स! ना मोठं तत्त्वज्ञान. ना अवघड उपदेश. ना जग बदलण्याची महत्त्वाकांक्षी योजना.
फक्त—थोडं अधिक दयाळू व्हा.
आपल्याला मात्र आयुष्य ‘मोठं’ करण्याची फार घाई असते. काहीतरी असामान्य करून दाखवलं पाहिजे, मोठं यश मिळवलं पाहिजे, नाव झालं पाहिजे, प्रसिद्धी मिळाली पाहिजे—असं आपल्याला वाटत राहतं.
पण आयुष्याचं मोठेपण नेहमी मोठ्या घटनांमध्येच असतं का?
कदाचित नाही.
रस्त्यावरून जाताना एखाद्या वृद्धाला रस्ता ओलांडायला मदत केली. लिफ्टचा दरवाजा बंद होत असताना धावत येणाऱ्या अनोळखी माणसासाठी तो क्षणभर धरून ठेवला. बसमध्ये दमलेल्या व्यक्तीला जागा दिली. हॉटेलमधल्या वेटरशी आदराने बोललो. दिवसभरात भेटलेल्या एखाद्या माणसाकडे पाहून मनापासून हसलो...
या गोष्टींची दुसऱ्या दिवशी वर्तमानपत्रात बातमी येणार नाही.
त्यासाठी पुरस्कारही मिळणार नाही.
पण कदाचित अशाच छोट्या गोष्टी मिळून एका चांगल्या आयुष्याची मोठी गोष्ट तयार होत असते.
आपण रोज कितीतरी अनोळखी माणसांच्या जवळून जातो. स्टेशनवर, रस्त्यावर, दुकानात, ऑफिसमध्ये, बसमध्ये...
त्यांच्यापैकी प्रत्येकाच्या आयुष्यात काहीतरी सुरू असतं.
कुणी आजारी आईची काळजी करत असेल. कुणाची नोकरी नुकतीच गेली असेल. कुणाला घरातून वाईट बातमी आली असेल. कुणी कर्जाच्या चिंतेत असेल. तर कुणी अनेक दिवसांनी आज पहिल्यांदाच थोडा आनंदी असेल.
आपल्याला त्यांची कहाणी माहीत नसते.
म्हणूनच एखाद्या अनोळखी माणसाशी प्रेमाने वागण्यासाठी त्याची कहाणी माहीत असण्याची गरजही नसते.
एका हसण्याची किंमत किती?
तुमच्यामुळे दिवसभरात एका माणसाच्या चेहऱ्यावर जरी हसू आलं, एखाद्या निराश माणसाला क्षणभर बरं वाटलं किंवा एखाद्या अनोळखी व्यक्तीला “जगात अजून चांगली माणसं आहेत” असं वाटलं—तर तुमचा दिवस वाया गेला नाही.
एक सुंदर वाक्य आहे—
“या पृथ्वीवर आपण व्यापलेल्या जागेचं भाडं म्हणजे दयाळूपणा.”
किती विलक्षण कल्पना आहे!
घरात राहिलो तर घरभाडं देतो. गाडी चालवली तर टोल भरतो. एखादी सेवा वापरली तर त्याचे पैसे देतो.
मग या पृथ्वीवर आयुष्यभर राहण्याचं भाडं काय?
थोडी माणुसकी.
आणि गंमत म्हणजे हे भाडं भरण्यासाठी श्रीमंत असण्याची गरज नाही.
एखाद्याला जागा देण्यासाठी पैसे लागत नाहीत. “धन्यवाद” म्हणायला खर्च येत नाही. एखाद्या कर्मचाऱ्याशी आदराने बोलण्यासाठी बँक बॅलन्स लागत नाही. समोरच्याचं बोलणं दोन मिनिटं शांतपणे ऐकण्यासाठी क्रेडिट कार्ड लागत नाही.
फक्त मन थोडं मोठं लागतं.
आपल्यालाही रोज अशी संधी मिळते.
आज घराबाहेर पडल्यानंतर प्रयोग करून पाहा.
एखाद्या अनोळखी व्यक्तीसाठी दरवाजा धरून ठेवा. रांगेत उभ्या असलेल्या वृद्ध व्यक्तीला पुढे जाऊ द्या. सुरक्षा रक्षकाला पाहून हसत “नमस्कार” म्हणा. रिक्षातून उतरताना चालकाला मनापासून “धन्यवाद” म्हणा. एखादा माणूस अडचणीत दिसला तर त्याने मागण्याआधी मदतीचा हात पुढे करा.
कदाचित त्याला तुमचं नावही कळणार नाही.
उद्या तो तुम्हाला ओळखणारही नाही.
पण काही हरकत नाही.
कारण प्रत्येक चांगल्या कृतीची पावती मिळालीच पाहिजे, असं कुठे आहे?
शेवटी आयुष्य महान करण्यासाठी नेहमी महान कामं करावी लागत नाहीत.
कधी कधी अगदी छोटी कामं—मोठ्या मनाने करणं पुरेसं असतं.
आणि म्हणून उद्यापासून नव्हे...आजच एखाद्या अनोळखी माणसाशी थोडं अधिक प्रेमाने वागून पाहा.
कदाचित त्याचा दिवस बदलेल. आणि नकळत—तुमचाही.
