ब्रिटीश मुकुटाच्या (Crown) संरक्षणासाठी १९३९ मध्ये ज्या दलाची स्थापना झाली, तेच दल आज जगातील सर्वात मोठी लोकशाही वाचवण्यासाठी अहोरात्र तैनात आहे. ज्यांचे नाव एकेकाळी 'क्राउन रिप्रेझेंटेटिव्ह पोलीस' होते, ते आज 'केंद्रीय राखीव पोलीस दल' (CRPF) म्हणून भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेचा सर्वात भक्कम आधारस्तंभ बनले आहे.
आज, २७ जुलै २०२६ रोजी हे दल आपला ८८ वा स्थापना दिवस साजरा करत आहे. ३.२५ लाखांहून अधिक सक्रिय जवान आणि २४७ बटालियनसह हे आज जगातील सर्वात मोठे निमलष्करी दल ठरले आहे. या प्रवासाची सुरुवात मध्य प्रदेशातील नीमच येथे एका बटालियनपासून झाली होती.
स्वातंत्र्यानंतर लोहपुरुष सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी या दलाचे महत्त्व ओळखून २८ डिसेंबर १९४९ रोजी 'CRPF कायदा' संमत केला. या कायद्यामुळे ब्रिटीशकालीन दलाचे रूपांतर खऱ्या अर्थाने भारतीय 'केंद्रीय राखीव पोलीस दल (CRPF) दलात झाले. तेव्हापासून संसदेचे रक्षण असो वा अयोध्येतील सुरक्षा, या जवानांनी नेहमीच स्वतःला सिद्ध केले आहे.
नुकत्याच मिळालेल्या माहितीनुसार, १५ वर्षांच्या प्रदीर्घ प्रतीक्षेनंतर दलातील २६३ सहाय्यक कमांडंटना पदोन्नती देण्यात आली आहे. यामुळे अंतर्गत प्रशासकीय स्तरावर आनंदाचे वातावरण आहे. गृहमंत्रालयाने २०२६ पर्यंत नक्षलवाद पूर्णपणे संपवण्याचे जे लक्ष्य ठेवले आहे, त्याची संपूर्ण धुरा याच खांद्यांवर आहे.
केवळ बंदुका घेऊन सीमेवर उभे राहणे म्हणजे सुरक्षा नव्हे. निवडणुका शांततेत पार पाडण्यापासून ते आपत्ती व्यवस्थापनापर्यंत या दलाची व्याप्ती मोठी आहे. 'सेवा आणि निष्ठा' हे ब्रीदवाक्य केवळ कागदावर नाही, तर ते या जवानांच्या रक्तामध्ये भिनलेले दिसते.या दलासमोर आधुनिक काळातील ड्रोन हल्ले आणि सायबर युद्धाचेही आव्हान आहे. पण ज्या दलाने नीमचच्या मातीतून उठून जागतिक स्तरावर आपला दबदबा निर्माण केला, त्यांच्यासाठी कोणतेही आव्हान नवीन नाही.
जवानांच्या या त्यागाची जाणीव आपल्याला फक्त २७ जुलैलाच होणार की त्यांच्या 'सेवा आणि निष्ठे'चा सन्मान आपण रोज करणार?
