१९४० च्या दशकातली मुंबई. दुपारचं ऊन रखरखत होतं आणि लाल रंगाची एक 'बेस्ट' बस भेंडी बाजारच्या गजबजलेल्या रस्त्यावरून धडधडत पुढे जात होती. बसमध्ये प्रवाशांची प्रचंड गर्दी, घामाच्या धारा आणि कुबट वास.पण त्या गर्दीतही अचानक हास्याचा एक स्फोट होतो. खांद्याला चामड्याची बॅग लटकवलेला, हातात तिकीटाचं मशीन असलेला एक सडपातळ तरुण कंडक्टर प्रवाशांना तिकीट देता देता कोणाची तरी हुबेहूब नक्कल करतोय. त्याचा तो चेहरा, ते डोळे आणि बोलण्याची ढब बघून वैतागलेले प्रवासी आपलं दुःख विसरून पोट धरून हसतायत.
कल्पना करा, ज्या माणसाला आपण पडद्यावर बघून आजही खळखळून हसतो, तो एकेकाळी मुंबईच्या रस्त्यांवर "चलो, वरळी... पायधुनी... तिकीट काढा" असं ओरडत फिरत होता. त्या तरुणाचं नाव होतं बद्रुद्दीन जमालुद्दीन काझी. पण जगाला तो एका वेगळ्याच नावाने ओळख करून देणार होता. आज २९ जुलै, या महान कलाकाराची पुण्यतिथी. सोशल मीडियावर आजही त्यांचे जुने व्हिडिओ शेअर करून चाहते त्यांना आदरांजली वाहत आहेत.
बद्रुद्दीन यांचा जन्म इंदूरचा, पण नशिबाने त्यांना मुंबईत आणलं. घरची परिस्थिती इतकी बेताची की वडिलांची गिरणीतली नोकरी सुटल्यावर कुटुंबाची जबाबदारी त्यांच्या खांद्यावर आली. मग काय, पोटाची खळगी भरण्यासाठी त्यांनी बेस्टमध्ये कंडक्टरची नोकरी धरली. आता इथे ट्विस्ट असा आहे की, बद्रुद्दीन यांना अभिनयाची प्रचंड ओढ होती. पण बसचं तिकीट फाडता फाडता कोणी सुपरस्टार होऊ शकतं, यावर तेव्हा कोणाचाच विश्वास बसला नसता.
ही बसची ड्युटी त्यांच्यासाठी एक रंगमंचच होती. ते प्रवाशांचे मनोरंजन करण्यासाठी रोज नवनवीन नकला करायचे. कधी एखादा मद्यधुंद माणूस, तर कधी एखादा रागीट अधिकारी. त्यांच्या या टॅलेंटवर एकदा एका प्रवाशाची नजर पडली. तो प्रवासी साधासुधा नव्हता, तर ते होते प्रसिद्ध अभिनेते बलराज साहनी. साहनी यांनी या कंडक्टरमधला हिरा ओळखला आणि त्यांना थेट गुरु दत्त यांच्याकडे घेऊन गेले.
काय होतं बघा, जेव्हा टॅलेंटला योग्य पारखी मिळतो. गुरु दत्त त्यावेळी 'बाजी' (१९५१) या चित्रपटाची तयारी करत होते. बलराज साहनी यांनी बद्रुद्दीन यांना गुरु दत्त यांच्या समोर उभं केलं आणि सांगितलं, "हा मुलगा कमाल करतो, एकदा याची अभिनयाची झलक बघाच." गुरु दत्त यांनी त्यांना एका मद्यधुंद माणसाची नक्कल करायला सांगितली. बद्रुद्दीन यांनी असा काही अभिनय केला की गुरु दत्त थक्क झाले. गंमत म्हणजे, बद्रुद्दीन यांनी आयुष्यात कधीही दारूला स्पर्श केला नव्हता, तरीही त्यांचा 'तळीराम' इतका खरा वाटायचा की बघणाऱ्याला वाटावं हा आताच बाटली रिकामी करून आलाय.
गुरु दत्त इतके खुश झाले की त्यांनी बद्रुद्दीन यांना चित्रपटात काम तर दिलंच, पण त्यांना एक नवं नावही दिलं. त्या काळातली एक प्रसिद्ध स्कॉच व्हिस्की होती— 'जॉनी वॉकर'. गुरु दत्त यांनी जाहीर केलं, "आजपासून तुझी ओळख बद्रुद्दीन म्हणून नाही, तर जॉनी वॉकर म्हणून होईल!" आणि अशा प्रकारे एका बस कंडक्टरचा बॉलिवूडचा सुपरस्टार होण्याचा प्रवास सुरू झाला.
१९५१ चा 'बाजी' चित्रपट गाजला आणि जॉनी वॉकर नावाचं वादळ सिनेसृष्टीत आलं. त्यानंतर 'आर पार', 'मिस्टर अँड मिसेस ५५', 'प्यासा' आणि 'सीआयडी' सारख्या चित्रपटांतून त्यांनी प्रेक्षकांना वेड लावलं. "सर जो तेरा चकराये..." हे गाणं आठवलं की आजही डोळ्यासमोर तो चंपी करणारा जॉनी वॉकरच येतो. मराठी सिनेसृष्टीचा अभिमान असलेल्या अनेक कलाकारांनीही जॉनी वॉकर यांच्या टायमिंगचं नेहमीच कौतुक केलं आहे.
जॉनी वॉकर यांनी विनोदाचा एक असा दर्जा सेट केला, जो आजही मिमिक्री आर्टिस्टसाठी एक शाळा आहे. त्यांनी कधीही अश्लील विनोद केले नाहीत किंवा कोणाला दुखावलं नाही. त्यांचा विनोद हा शुद्ध आणि कौटुंबिक होता. आजच्या काळात जेव्हा आपण 'कॉमेडी'च्या नावाखाली बरंच काही बघतो, तेव्हा जॉनी वॉकर यांची आठवण येणं स्वाभाविक आहे.
ज्या बेस्टच्या बसमध्ये बसून त्यांनी लोकांच्या चेहऱ्यावर हसू आणलं, त्याच मुंबईने त्यांना डोक्यावर घेतलं. एका सामान्य कंडक्टरने आपल्या जिद्दीच्या जोरावर आणि बलराज साहनींसारख्या मार्गदर्शकाच्या मदतीने इतिहास घडवला. आजही जेव्हा आपण एखादी जुनी बेस्ट बस रस्त्यावरून जाताना बघतो, तेव्हा कुठेतरी असं वाटतं की, त्या कंडक्टरच्या युनिफॉर्ममध्ये एखादा 'बद्रुद्दीन' आजही प्रवाशांना हसवत असेल.
एका बस कंडक्टरचा बॉलिवूडचा 'जॉनी वॉकर' होण्याचा हा प्रवास आपल्याला काय शिकवतो? तुमचं टॅलेंट जगासमोर मांडायला व्यासपीठ कोणतंही असो, जर तुमच्यात जिद्द असेल, तर नशिबाचं तिकीट नक्कीच निघतं, नाही का?
