काही गाणी जुनी होत नाहीत.फक्त ती गाणी ऐकणारी मुलं मोठी होतात.आज बऱ्याच दिवसांनतर आकाश निरभ्र -निळं दिसलं आणि मनात एक मुलगी गुणगुणायला लागली 'देव माझा निळानिळा...'
“देव माझा निळानिळा, डोळे माझे निळे
माझा समुद्रही निळा, आभाळही निळे…”
त्या आवाजाचं नाव—सुषमा श्रेष्ठ.
कवी वसंत बापट यांचे शब्द, भानुकांत लुकतुके यांचे संगीत आणि सुषमा श्रेष्ठ यांचा स्वर—ही या छोट्याशा निळ्या विश्वाची त्रिमूर्ती.
वसंत बापटांची कमाल पाहा.
या गाण्यात ते निळ्या रंगाची बादली घेऊन बसले आहेत आणि अख्ख्या सृष्टीला निळं करत सुटले आहेत!
देव निळा. डोळे निळे. समुद्र निळा. आभाळ निळं.
पण एवढ्यावर ते थांबत नाहीत.
श्रावणाच्या खुळ्या धारा येऊन जातात आणि ओल्या उन्हातून मोर निघतात.
आश्विन आला की आठही दिशा निळ्या होतात.
नदीकाठच्या लव्हाळ्यांना निळे तुरे येतात.
वसंताची चाहूल लागली की फुलांवर निळं पाखरू येऊन बसतं.
एका रंगाच्या हाताला धरून कवी आपल्याला तीन ऋतूंमधून फिरवून आणतो.
आणि मग शेवटच्या वळणावर लक्षात येतं— बाहेर दिसणारा निळा कधी माणसाच्या अंतरंगात उतरला, हे कळतही नाही.
बालगीत म्हणून सुरू झालेलं गाणं नकळत भक्तिगीत होऊन संपतं. ही वसंत बापटांच्या शब्दांची खरी जादू.
आणि या शब्दांना मिळालेला सुषमा श्रेष्ठ यांचा आवाजही तितकाच विलक्षण.
मुंबईत जन्मलेल्या सुषमाश्रेष्ठ यांचे वडील भोलानाथ श्रेष्ठ संगीतक्षेत्रात होते. लहान वयातच त्यांचा संगीताशी संबंध आला.१९७१ मध्ये रमेश सिप्पी यांच्या ‘अंदाज’मधील ‘है ना बोलो बोलो’ या गाण्याने बालगायिका म्हणून त्यांची हिंदी चित्रपटसृष्टीतील वाटचाल सुरू झाली.पुढे आर. डी. बर्मन यांच्या संगीताखालील ‘तेरा मुझसे है पहले का नाता कोई’ आणि ‘क्या हुआ तेरा वादा’ यांसारख्या गाण्यांनी सुषमा श्रेष्ठ हे नाव घराघरांत पोहोचवलं.
मराठीशी त्यांचं नातं मात्र वेगळंच होतं. त्यांनी बालगीते, भावगीते आणि इतर मराठी गाणी सहजतेने गायली. ‘आई बघ ना कसा हा दादा’, ‘किलबिल किलबिल पक्षी’, ‘टप टप टप टाकित टापा’, ‘पाऊस आला वारा आला’ अशा गाण्यांच्या आठवणींतही त्यांचा आवाज सापडतो.
काळ पुढे गेला. बालगायिका मोठी झाली. आणि सुषमा श्रेष्ठच पुढे ‘पूर्णिमा’ झाली.
नव्वदच्या दशकात तिचा आवाज एका अगदी वेगळ्या रूपात परत आला. ‘चने के खेत में’, ‘तू तू तू तू तारा’, ‘सोना कितना सोना है’ अशा लोकप्रिय हिंदी गाण्यांतून ‘पूर्णिमा’ हे नाव नव्या पिढीपर्यंत पोहोचलं.
हा प्रवास किती विलक्षण आहे!
पण प्रश्न उरतो—“देव माझा निळानिळा” आजही का आठवतं?
कारण त्यात तंत्रापेक्षा प्रतिमा आहेत.
आज एखादं गाणं लोकप्रिय करण्यासाठी व्हिडिओ, प्रमोशन, सोशल मीडिया, ‘व्ह्यूज’ आणि ‘रील्स’ लागतात. या गाण्याकडे त्यापैकी काहीच नव्हतं.
त्याच्याकडे फक्त एक कवी होता.
एक संगीतकार होता.
एक निरागस आवाज होता.
आणि एक रंग होता—निळा.
त्या एका रंगाने समुद्र, आकाश, श्रावण, मोर, आश्विन, नदीकाठ, फुलं, पाखरू आणि शेवटी श्रीकृष्ण यांना एका धाग्यात बांधलं.
म्हणून इतकी वर्षं गेल्यानंतरही स्वच्छ निळं आकाश दिसलं की मनाच्या कुठल्यातरी जुन्या रेडिओचं बटण आपोआप फिरतं.
खरखर थांबते. आणि पुन्हा तोच लहानसा आवाज ऐकू येतो—
“देव माझा निळानिळा…”
काही गाणी जुनी होत नाहीत. फक्त ती ऐकणारे आपण मोठे होत जातो.
