सकाळ झाली,हातात पेपर घेतला की पहिल्या पानापासून शेवटच्या पानापर्यंत अनेक आत्महत्येचा बातम्या वाचाव्या लागतात.तुमच्या लक्षात आलंही असेल की तरुणांनी आत्महत्या करण्याचे प्रमाण दिवसेंदिवस वाढतच जाते आहे.अशा बातम्या वाचून उदास होण्यापेक्षा अशावेळी आपण काय करायला हवे,ते आज समजून घेऊ या.आज १० सप्टेंबर म्हणजे जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिवस आहे.
एक फोन करा… एक संवाद सुरू करा!
कधी कधी एखाद्या माणसाला जगण्यापासून फक्त एक पाऊल मागे ओढून ठेवणारी गोष्ट असते—कोणीतरी आपले ऐकावे, आपल्याला समजून घ्यावे, एवढीच! पण नेमक्या त्या क्षणी आपण काय करतो?‘काय झालं?’ असे विचारण्याऐवजी ‘काही नाही, सगळं ठीक होईल’ म्हणतो.‘बोल ना, मी ऐकतो’ म्हणण्याऐवजी विषय बदलतो.किंवा फोनच्या दुसऱ्या टोकाला असलेल्या शांततेला आपणही शांततेनेच उत्तर देतो.आणि कधी कधी हीच शांतता फार महागात पडू शकते.
आत्महत्येविषयी आपल्या समाजात अजूनही अनेक गैरसमज आहेत. त्याविषयी बोलले तर एखाद्याच्या मनात आत्महत्येचा विचार निर्माण होतो, असा एक गैरसमज आहे. प्रत्यक्षात एखाद्या व्यक्तीला तिच्या मनातील विचारांबद्दल सुरक्षितपणे बोलण्याची संधी देणे, तिचे म्हणणे न तोडता ऐकणे आणि तिला योग्य मदतीशी जोडणे महत्त्वाचे ठरू शकते.
म्हणूनच आज प्रश्न असा नाही की, ‘आपण आत्महत्येविषयी बोलावे का?’
प्रश्न असा आहे—
‘आपण कोणाशी बोलायला सुरुवात करणार?’
कदाचित तो आपला मित्र असेल.
कदाचित आपल्या घरातील एखादी व्यक्ती.
कदाचित ऑफिसमधला नेहमी हसतमुख दिसणारा सहकारी.
कदाचित शेजारी.
कदाचित आपण स्वतःच.....
कारण दुःख नेहमी रडत येत नाही. काही माणसे दुःख लपवून ठेवण्यात फार तरबेज असतात. रोजच्या गप्पा, काम, विनोद, सोशल मीडियावरील फोटो—सगळे काही नेहमीसारखे दिसत असते. पण मनाच्या आत मात्र प्रचंड वादळ सुरू असू शकते.
म्हणून एखाद्याने ‘मी ठीक आहे’ म्हटले म्हणून आपण लगेच विषय संपवण्याची गरज नाही.
कधी कधी दुसरा प्रश्न विचारावा लागतो—
‘खरंच ठीक आहेस ना?’
आणि त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे त्याचे उत्तर ऐकण्यासाठी थोडा वेळ द्यावा लागतो.
आपल्याकडे ऐकण्याची घाई कमी आणि सल्ला देण्याची घाई जास्त आहे.
‘अरे, माझ्याबरोबर यापेक्षा वाईट झालं होतं.’
‘इतकं काय मनावर घेतोस?’
‘सगळ्यांच्या आयुष्यात प्रॉब्लेम असतात.’
‘देवावर विश्वास ठेव.’
‘थोडं पॉझिटिव्ह राहा.’
ही वाक्ये वाईट हेतूने बोलली जात नाहीत. पण संकटात असलेल्या माणसाला त्या क्षणी उपदेशापेक्षा उपस्थितीची गरज असते.
त्याला आपली समस्या सोडवून देणारा सुपरहिरो नको असतो.
त्याला कदाचित फक्त एवढेच जाणवायला हवे असते—‘मी एकटा नाही.’
म्हणून संवाद म्हणजे मोठे भाषण नाही.
‘मी तुझ्याबरोबर आहे.’
‘तुला बोलायचं असेल तर मी ऐकतो.’
‘आत्ता तुला खूप कठीण वाटतंय, हे मला समजतं.’
‘आपण दोघं मिळून कोणाचीतरी मदत घेऊया.’
अशी साधी वाक्येही महत्त्वाची ठरू शकतात.
कारण शरीराची जखम दिसते.
मनाची जखम दिसत नाही.
आज जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिनानिमित्त आपण एखादा मोठा संकल्प करण्याची गरज नाही.
फक्त एक छोटासा प्रयोग करूया.
आपल्या फोनमध्ये जाऊया.
एखाद्या अशा व्यक्तीचे नाव शोधूया जिच्याशी बऱ्याच दिवसांत बोललो नाही.
फोन करूया.
‘काय रे, कसा आहेस?’ एवढे विचारू या.
कदाचित नेहमीसारखीच गप्पा होतील.
कदाचित समोरचा म्हणेल, ‘काही नाही रे, मस्त आहे.’
तरीही फोन करणे व्यर्थ गेलेले नसेल.
कारण आपण एक संदेश पोहोचवलेला असेल—
‘तुझी मला आठवण येते.’
आणि कधी कधी एखाद्या माणसाला पुन्हा उद्याचा दिवस पाहण्यासाठी एवढीच जाणीव आधार देऊ शकते की—
या जगात कोणाला तरी माझी काळजी आहे.
आत्महत्या प्रतिबंधाचा प्रश्न केवळ डॉक्टरांचा, मानसशास्त्रज्ञांचा किंवा सरकारचा नाही.
म्हणून आज, १० सप्टेंबरला, ‘आत्महत्या करू नका’ एवढेच सांगण्यापेक्षा आपण आणखी एक वाक्य शिकूया—
‘तुम्हाला काय वाटतंय, ते मला सांगू शकता. मी ऐकायला तयार आहे.’
एक फोन करा.
एक संवाद सुरू करा.
