१६ ऑगस्ट २०२६ रोजी लाखो वाचकांनी सकाळी वृत्तपत्र उघडले आणि त्यांना चक्क 'श्रद्धांजली'च्या पानावर 'सेल'ची जाहिरात दिसली. या एका जाहिरातीमुळे अवघ्या २४ तासांत सोशल मीडियावर फ्लिपकार्टवर बहिष्कार टाकण्याची मागणी जोर धरू लागली.
फ्लिपकार्टने त्यांच्या 'फ्रीडम सेल'च्या शेवटच्या दिवसासाठी ही अनोखी शक्कल लढवली होती. वृत्तपत्रातील शोकसंदेश किंवा मृतांच्या आठवणीसाठी राखीव असलेल्या जागेचा वापर जाहिरातीसाठी करण्यात आला. यात काही व्यक्तींचे फोटो आणि त्यांच्याबद्दलचे मजकूर 'मेमोरियल' बॉक्समध्ये छापले होते.
जाहिरातीची हेडलाईन होती, "आम्हाला अजिबात दुःख नाही." खाली स्पष्टीकरण दिले होते की, फोटोतल्या व्यक्ती जिवंत आहेत, पण फ्लिपकार्टचे 'डील्स' मात्र आता संपणार आहेत. या डार्क ह्युमरने (Dark Humor) ग्राहकांचे लक्ष वेधण्याऐवजी संतापाला वाट करून दिली.
प्रसिद्ध लेखिका शोभा डे यांनी या जाहिरातीवर कडाडून टीका केली आहे. "ही अत्यंत स्वार्थी, घृणास्पद आणि असंवेदनशील जाहिरात आहे," अशा शब्दांत त्यांनी आपला संताप व्यक्त केला. फ्लिपकार्टला लाज वाटली पाहिजे, असे म्हणत त्यांनी थेट बहिष्काराचे आवाहन केले.
आजच्या काळात लक्ष वेधून घेण्यासाठी ब्रँड्स कोणत्याही थराला जात आहेत. मृत्यूसारख्या गंभीर विषयाचा वापर मार्केटिंगसाठी करणे अनेकांना रुचलेले नाही. भारतीय संस्कृतीत शोकसंदेशाचे एक वेगळे गांभीर्य असते, ज्याचा इथे उपहास झाल्याची भावना व्यक्त होत आहे.
काही जाहिरात तज्ज्ञांच्या मते, हे केवळ एआय (AI) जनरेटेड फोटो होते. त्यामुळे यात कोणाच्या भावना दुखावण्याचे कारण नाही, असाही एक मतप्रवाह आहे. मात्र, सर्वसामान्यांसाठी मृत्यू ही थट्टेची गोष्ट नसल्याने हा प्रयोग अंगलट आला आहे.
ग्राहकांचे लक्ष वेधणे ही जाहिरातीची गरज आहे. पण हे करताना सामाजिक भान आणि संवेदनशीलता जपणे तितकेच महत्त्वाचे असते. प्रसिद्धीच्या नादात आदराची सीमा ओलांडणे ब्रँडच्या प्रतिमेसाठी घातक ठरू शकते.
एखाद्या वस्तूचा 'सेल' संपणे आणि माणसाचे 'जाणे' यातली पुसटशी रेषा फ्लिपकार्टने ओलांडली आहे. कल्पकता आणि क्रूरता यातला फरक ओळखण्यात ही जाहिरात सपशेल अपयशी ठरली आहे.
केवळ 'क्लिक्स' आणि 'अटेंशन' मिळवण्यासाठी मृत्यूचा बाजार मांडणे ही मार्केटिंगची नवी अधोगती आहे.
