जॉन पॉलसनने २००७ च्या आर्थिक मंदीत दर तासाला साधारण १० लाख डॉलर्स म्हणजे भारतीय चलनात सुमारे ८ कोटी रुपये कमावले. ज्या काळात अमेरिकेतील बँका कोसळत होत्या आणि लाखो लोक बेघर होत होते, तेव्हा हा माणूस इतिहासातील सर्वात मोठा 'जॅकपॉट' मारत होता. एका वर्षात स्वतःसाठी ४ अब्ज डॉलर्स (सुमारे ३३,००० कोटी रुपये) कमावणारा हा वॉल स्ट्रीटचा आजवरचा सर्वात मोठा सट्टा मानला जातो.
पॉलसनने लोकांच्या अपयशावर पैसे लावले होते. २००७ च्या 'सबप्राईम मॉर्टगेज' संकटामुळे जगभरातील अर्थव्यवस्था हादरली होती. पण पॉलसनने आधीच ओळखलं होतं की, घरांच्या किमतींचा हा फुगा कधीतरी फुटणार आहे. त्याने आपल्या 'पॉलसन अँड कंपनी' या फंडातून घरांच्या कर्जाविरुद्ध (betting against subprime mortgages) मोठी पैज लावली. जेव्हा मार्केट कोसळलं,तेव्हा त्याच्या फंडाने १५ अब्ज डॉलर्सचा नफा कमावला.
यामागचं कारण म्हणजे पॉलसनची कमालीची दूरदृष्टी आणि संयम. न्यूयॉर्कच्या क्वीन्स भागात जन्मलेला हा मुलगा सुरुवातीपासूनच अभ्यासात तल्लख होता. 'बोस्टन कन्सल्टिंग ग्रुप' आणि 'बेअर स्टर्न्स' सारख्या दिग्गज कंपन्यांमध्ये काम केल्यानंतर, १९९४ मध्ये त्याने स्वतःची कंपनी सुरू केली. अनेक वर्षे ही एक छोटी 'niche fund' कंपनी म्हणून ओळखली जात होती. पण २००७ च्या एका निर्णयाने त्याचं नशीब पूर्णपणे पालटलं.
पॉलसन केवळ एक गुंतवणूकदार नाही, तर तो एक गणिताचा पक्का खेळाडू आहे. त्याने हार्वर्ड विद्यापीठातून एमबीए केलं आणि न्यूयॉर्क विद्यापीठातून पदवी घेतली. आज तो याच संस्थांना कोट्यवधींच्या देणग्या देतो. त्याने हार्वर्डला ४०० दशलक्ष डॉलर्स आणि न्यूयॉर्क विद्यापीठाला १०० दशलक्ष डॉलर्स दिले आहेत.
२०२० मध्ये पॉलसनने एक मोठा निर्णय घेतला. त्याने आपला हेज फंड बंद करून त्याचे रूपांतर 'फॅमिली ऑफिस'मध्ये केले. याचा अर्थ आता तो बाहेरच्या गुंतवणूकदारांचे पैसे न घेता, केवळ स्वतःची अफाट संपत्ती सांभाळतो. अलीकडच्या काळात,म्हणजे ऑगस्ट २०२६ च्या ताज्या घडामोडींनुसार, पॉलसन पुन्हा एकदा चर्चेत आहे.अमेरिकेतील राजकीय वर्तुळात त्याचं नाव 'ट्रेझरी सेक्रेटरी' पदासाठी चर्चेत असून, तो सोन्यातील (Gold) गुंतवणुकीवर सध्या जास्त भर देत आहे.
पॉलसनचं व्यक्तिमत्त्व हे अत्यंत शांत पण तितकंच आक्रमक आहे. तो कोणाचंही ऐकून न घेता स्वतःच्या विश्लेषणावर ठाम राहतो. जेव्हा अख्खं जग म्हणत होतं की घरांच्या किमती कधीच कमी होणार नाहीत, तेव्हा त्याने एकट्याने विरोधात उभे राहण्याचे धाडस दाखवले. यालाच 'कॉन्ट्रारियन इन्व्हेस्टिंग' म्हणतात.
सूत्रांनुसार, पॉलसन सध्या जागतिक महागाई आणि चलनांच्या घसरणीवर लक्ष ठेवून आहे. त्याच्या मते, इतिहास स्वतःची पुनरावृत्ती करतो आणि संधी शोधणाऱ्याला मंदीतही संधी मिळते. त्याने हार्वर्डला दिलेली देणगी ही केवळ मदत नसून, भविष्यातील बुद्धिवंतांना तयार करण्यासाठी केलेली गुंतवणूक आहे असं तो मानतो.
एका सामान्य कुटुंबातून येऊन जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तींच्या यादीत स्थान मिळवणं सोपं नसतं. पॉलसनची गोष्ट आपल्याला शिकवते की, गर्दीच्या मागे धावण्यापेक्षा स्वतःच्या तर्कावर विश्वास ठेवणं कधीही फायद्याचं ठरतं. पण प्रश्न उरतोच, जेव्हा सगळी दुनिया एका दिशेला जात असते, तेव्हा विरुद्ध दिशेला उडी मारण्याचं धाडस आपल्याकडे आहे का?
(या लेखातल्या काही तांत्रिक शब्दांचा अर्थ न समजल्यास कमेंट बॉक्समध्ये नक्की सांगा. सोप्या मराठी भाषेत समजावून सांगण्याचा प्रयत्न करू)
