तुकारामांसारखे संत अभंगातून फक्त अध्यात्मिक संदेश देत नाहीत तर व्यवहाराची बाजू सांभाळून आयुष्य जगायला शिकवतात या विचारातून 'बोभाटा'ने एक प्रयोग करून बघितला आहे.आजच्या काळाच्या भाषेत हे अभंग समजून घेण्याचा प्रयत्न असे या प्रयोगाला म्हणता येईल. अर्थातच या प्रयोगात सुधारणेला वाव आहे. तुमचे विचार नक्की मांडा ! आजचा अभंग आहे "जेणे नाही केले आपुले स्वहित, पुढीलांचा घात इच्छितसे."
तुकोबांचा तो कडक अभंग आणि आपल्या पोरांची 'वाट'!
१६ जून २०२६ ला तुकोबांची पालखी देहूहून पंढरपूरकडे निघणार आहे,पण मी आज सकाळी जेव्हा माझ्या घराच्या खिडकीतून बाहेर बघत होतो, तेव्हा मला एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवली की आपण पुढच्या पिढीसाठी फक्त फ्लॅट्स आणि एफडी (FD) सोडतोय, पण स्वतःचं मानसिक समाधान आणि क्लिअर व्हिजन मात्र हरवून बसलोय. हे थोडं कडू वाटेल, पण हीच आजची रिअ‍ॅलिटी आहे.
तुकाराम महाराजांनी शेकडो वर्षांपूर्वी एक ओळ लिहून ठेवली होती - "जेणे नाही केले आपुले स्वहित, पुढीलांचा घात इच्छितसे." वाचायला ही ओळ साधी वाटते, पण याचा अर्थ इतका 'डेन्जर' आहे की विचार केला तर अंगावर काटा येईल. महाराज सरळ सांगतात की, ज्या माणसाने स्वतःचं भलं (स्वहित) करून घेतलं नाही, तो नकळत पुढच्या पिढीचं नुकसानच करतो.
बरं, आता 'स्वहित' म्हणजे काय? अध्यात्मात याचा अर्थ आत्मसाक्षात्कार वगैरे असेल, पण याचा अर्थ थोडा प्रॅक्टिकल घेऊया. 'स्वहित' म्हणजे स्वतःला सॉर्ट करणं.स्वतःच्या आयुष्याचा बॅलन्स शोधणं. जर तुम्ही स्वतःच फ्रस्ट्रेटेड असाल, तुमचं स्वतःच्या आयुष्यावर नियंत्रण नसेल, तर तुम्ही तुमच्या मुलांचं आयुष्य कसं काय सेट करणार?
आजकालच्या कॉर्पोरेट जगात आपण काय करतोय? दिवसभर कामाचा ताण, ऑफिसचं राजकारण आणि घरी आल्यावर तो सगळा राग मुलांवर किंवा पार्टनरवर. आपण स्वतःला आनंदी ठेवू शकत नाहीये, स्वतःचं 'स्वहित' बघू शकत नाहीये. मग अशा वेळी आपण पुढच्या पिढीला काय देतोय? फक्त ताण आणि काळजी (Anxiety). महाराजांना हेच म्हणायचं होतं की, जर तुला स्वतःला पोहता येत नसेल, तर तू दुसऱ्याला वाचवायला गेलास तर दोघेही बुडणार!
आजच्या 'गृहस्थाने' म्हणजे फॅमिली मॅनने याकडे कसं बघायला हवं? सिम्पल आहे. जर तुला वाटतंय की तुझ्या पोरांनी सुखी व्हावं, तर आधी तुला स्वतःला सुखी कसं राहायचं हे शिकावं लागेल. 'स्वहित' म्हणजे स्वार्थी होणं नाही, तर स्वतःला समृद्ध करणं आहे. जर तुझी मेंटल हेल्थ नीट नसेल, तर तू तुझ्या पोरांना चांगलं भविष्य कसं देऊ शकणार? तू तर त्यांचा 'घात'च करतोयस ना?
आपण पोरांच्या नावाने प्रॉपर्टी करतो, पण त्यांना जगण्याची कला शिकवायला विसरतो. का? कारण आपल्यालाच ती माहित नसते. आपण स्वतःच्या आयुष्यात इतके गोंधळलेले असतो की पुढच्या पिढीला गाईड करायच्या ऐवजी आपण त्यांच्यावर आपल्या अपयशाचं ओझं टाकतो. "मला जे जमलं नाही, ते तू करून दाखव" - हा डायलॉग म्हणजे 'पुढीलांचा घात'च आहे.
आपल्याला वाटतं आपण पोरांसाठी खूप कष्ट करतोय, पण महाराज म्हणतात आधी स्वतःला सावर. स्वतःचं कल्याण करून घे. जो स्वतःच्या पायावर खंबीर उभा आहे, जो मनातून शांत आहे, तोच पुढच्या पिढीला खरी दिशा दाखवू शकतो. तुकोबांचा हा विचार आजच्या काळात जास्त रिलेव्हंट वाटतो, कारण आपण धावतोय खूप, पण नक्की कुठे जातोय हे कोणालाच माहित नाही.
शेवटी विषय असा आहे की, आपण स्वतःला अपडेट करायला विसरलो तर येणारी पिढी डाऊनग्रेड होणारच. स्वतःचं भलं करणं ही काही चैन नाही, ती पुढच्या पिढीसाठी केलेली सगळ्यात मोठी इन्व्हेस्टमेंट आहे. ज्याला स्वतःचं मन जिंकता आलं नाही, तो जगाला काय जिंकून देणार?
आपल्या आयुष्याचा रिमोट कंट्रोल जोपर्यंत आपल्या हातात येत नाही, तोपर्यंत आपण दुसऱ्याच्या आयुष्याचा चॅनेल सेट करू शकत नाही.
