एका तिकिटावर १०,००० तासांचा विमान प्रवास आणि ३ कोटी मैलांची रपेट: स्टीव्हन रॉथस्टीनची अजब 'लाईफस्टाईल'
३ कोटी मैल. हे अंतर म्हणजे पृथ्वीपासून चंद्रापर्यंत तब्बल ६० फेऱ्या मारण्यासारखं आहे. एका सामान्य माणसाने हे अवाढव्य अंतर केवळ विमानाने पार केलं, आणि विशेष म्हणजे यासाठी त्याने आयुष्यात फक्त एकदाच पैसे मोजले होते.
१९८७ सालची ही गोष्ट. अमेरिकन एअरलाईन्स नावाची कंपनी त्यावेळी थोड्या आर्थिक अडचणीत होती. रोख रकमेची गरज असल्याने त्यांनी एक अजब स्कीम बाहेर काढली. 'एअरपास' (AAirpass) नावाचं हे कार्ड जर तुम्ही अडीच लाख डॉलर्स देऊन विकत घेतलं, तर आयुष्यभर तुम्ही जगात कुठेही, कितीही वेळा फर्स्ट क्लासने प्रवास करू शकणार होता. आजच्या काळात ही रक्कम मोठी वाटत असली, तरी एका श्रीमंत माणसासाठी ती एक गुंतवणूक होती.
शिकागोमध्ये राहणाऱ्या स्टीव्हन रॉथस्टीन नावाच्या एका ३७ वर्षांच्या इन्व्हेस्टमेंट बँकरने ही संधी ओळखली. त्याने विचार केला की, माझं कामच प्रवासाचं आहे, मग ही सुवर्णसंधी का सोडावी? त्याने झटकन अडीच लाख डॉलर्स भरले आणि तो 'अनलिमिटेड' उड्डाणांचा मालक झाला. पण गोष्ट इथेच संपत नाही. दोन वर्षांनंतर त्याने आणखी दीड लाख डॉलर्स खर्च करून एक 'कंपॅनियन पास' सुद्धा घेतला. म्हणजे आता तो स्वतःसोबत कोणालाही मोफत घेऊन जाऊ शकत होता.
कल्पना करा, एखाद्याला सकाळी उठल्यावर वाटलं की आज पॅरिसमध्ये नाश्ता करावा, तर स्टीव्हनसाठी ते फक्त एका फोन कॉलचं काम होतं. त्याच्या पत्नीच्या मते, स्टीव्हनसाठी विमानाने प्रवास करणं म्हणजे आपल्यासाठी बसने प्रवास करण्यासारखं साधं झालं होतं. पुढच्या २१ वर्षांत या माणसाने जे केलं, ते ऐकून कोणत्याही एअरलाईन कंपनीच्या मालकाला घाम फुटेल.
स्टीव्हनने या २१ वर्षांत तब्बल १०,००० वेळा विमान प्रवास केला. याचा हिशोब लावला तर वर्षाला सरासरी ४७६ विमानं! म्हणजे दिवसाला एकापेक्षा जास्त उड्डाणं. लंडन, टोकियो, पॅरिस, सिडनी... जगाचा असा कोणताही कोपरा उरला नव्हता जिथे स्टीव्हनचे पाय लागले नव्हते. पण या प्रवासामागे फक्त चैन नव्हती, तर एक वेगळंच माणूसपण दडलं होतं.
स्टीव्हन अनेकदा विमानतळावर वेळेआधी पोहोचायचा आणि तिथे अडकलेल्या प्रवाशांना शोधायचा. कधी एखादा बेघर माणूस आपल्या कुटुंबाला भेटायला आसुसलेला असायचा, तर कधी एखाद्या प्रवाशाचं विमान रद्द झाल्यामुळे तो हताश होऊन बसलेला असायचा. अशा वेळी स्टीव्हन आपला 'कंपॅनियन पास' वापरून त्या अनोळखी माणसाला आपल्या शेजारच्या फर्स्ट क्लास सीटवर बसवायचा. एका वेळेस त्याने एका अशा पाद्रीला रोमची वारी घडवून आणली ज्याचं हे आयुष्यभराचं स्वप्न होतं. कधी ड्युटीवरून घरी परतणाऱ्या पोलिसांना त्याने आरामात घरी पोहोचवलं. त्याच्या मुलीने एकदा सांगितलं होतं की, तिचे वडील हे फक्त विमानाने फिरत नव्हते, तर ते 'रँडम ॲक्ट्स ऑफ जनरॉसिटी' म्हणजेच सढळ हाताने मदत करत फिरत होते. एअरलाईन कंपनीला मात्र हे सगळं 'नुकसान' वाटू लागलं होतं.
२००८ सालापर्यंत अमेरिकन एअरलाईन्सला कळून चुकलं होतं की त्यांनी ही स्कीम काढून स्वतःच्याच पायावर धोंडा मारून घेतला आहे. स्टीव्हनच्या या मोफत प्रवासांमुळे कंपनीला वर्षाला लाखो डॉलर्सचा फटका बसत होता. १३ डिसेंबर २००८ चा तो दिवस. स्टीव्हन शिकागोच्या ओ'हेअर विमानतळावर नेहमीप्रमाणे पोहोचला. पण तिथे त्याला प्रवासाऐवजी एक पत्र मिळालं.
त्या पत्रात लिहिलं होतं की, त्याचा तो मौल्यवान पास तात्काळ रद्द करण्यात आला आहे. कंपनीने त्याच्यावर 'फसवणुकीचा' आरोप लावला. २१ वर्षांचा तो राजेशाही प्रवास काही सेकंदात संपला होता. स्टीव्हनला हे सहन झालं नाही. त्याने कंपनीवर ७ दशलक्ष डॉलर्सचा दावा ठोकला. कंपनीनेही उलट दावा केला. हे कायदेशीर युद्ध बरंच काळ चाललं आणि शेवटी एका गुप्त करारावर येऊन थांबलं.
एअरलाईन कंपनीला वाटलं होतं की हे पासेस फक्त मोठ्या कंपन्या आपल्या कर्मचाऱ्यांसाठी घेतील, पण स्टीव्हनसारखा एखादा माणूस त्याचा इतका वापर करेल आणि त्यातून लोकांची मदत करेल, हे त्यांच्या गणितात बसलं नव्हतं. स्टीव्हनने जे केलं ते कराराप्रमाणे योग्य होतं की एअरलाईनने दिलेला शब्द फिरवणं योग्य होतं, हा वाद आजही सुरूच आहे.
आजही जेव्हा जेव्हा विमान प्रवासाच्या गमतीजमती निघतात, तेव्हा स्टीव्हन रॉथस्टीनचं नाव आदराने घेतलं जातं. एका माणसाने एका तिकिटावर अख्खं जग पालथं घातलं आणि जाता जाता अनेकांच्या आयुष्यात आनंदाचे क्षण पेरले. कॉर्पोरेट जगाच्या नियमात तो कदाचित गुन्हेगार ठरला असेल, पण ज्या अनोळखी प्रवाशांना त्याने फर्स्ट क्लासची सफर घडवली, त्यांच्यासाठी तो आजही एक देवदूतच आहे.
त्याच्या या ३ कोटी मैलांच्या प्रवासात त्याने नेमकं काय कमावलं असेल? केवळ मैल, की हजारो माणसांची मनं?
