एकेकाळी वणव्याचा धोका ठरणारी नीलगिरी आता बांधणार घरं; हवाई विद्यापीठाचा ३ लाख डॉलर्सचा क्रांतीकारी प्रयोग
हवाई बेटांवर बांधकामासाठी लागणाऱ्या लाकडापैकी तब्बल ८० टक्क्यांहून अधिक लाकूड हजारो मैलांवरून आयात करावे लागते. या अवाढव्य खर्चामुळे घरांच्या किमती सामान्यांच्या आवाक्याबाहेर जात आहेत. आता या समस्येवर युनिव्हर्सिटी ऑफ हवाई ॲट मालोआ (UH Mānoa) मधील संशोधकांनी एक स्वदेशी तोडगा शोधला आहे.
अमेरिकेच्या कृषी विभागाने (USDA Forest Service) या संशोधनासाठी ३ लाख डॉलर्सचा विशेष निधी मंजूर केला आहे. या प्रकल्पांतर्गत स्थानिक पातळीवर वाढणाऱ्या नीलगिरीच्या (Eucalyptus) लाकडाची क्षमता तपासली जात आहे. हे लाकूड इमारतींच्या संरचनेत सिमेंट-लोखंडाला पर्याय ठरू शकते का, याचा सखोल अभ्यास सुरू आहे.
हवाईमध्ये नीलगिरीची झाडे मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध आहेत. मात्र, सध्या त्यांचा उपयोग केवळ जळाऊ लाकूड म्हणून किंवा शोभेसाठी केला जातो. हीच झाडे जंगलात वाढली की वणव्यासाठी इंधन ठरतात.या झाडांचा वापर बांधकामासाठी झाल्यास जंगलातील अतिरिक्त झाडे कमी होतील आणि आगीचा धोकाही टळेल.
हा प्रकल्प एका दगडात दोन पक्षी मारणारा आहे. यामुळे केवळ घरांचा खर्च कमी होणार नाही, तर मालवाहतुकीतून होणारे कार्बन उत्सर्जनही घटणार आहे. संशोधक सध्या या लाकडाची मजबुती, टिकाऊपणा आणि इंजिनिअरिंग मानके (Standards) निश्चित करण्याचे काम करत आहेत.
या मोहिमेत केवळ शास्त्रज्ञच नाहीत, तर तरुण विद्यार्थीही सामील झाले आहेत. हे विद्यार्थी प्रयोगशाळेत नीलगिरीच्या लाकडाची तुलना पारंपारिक लाकडाशी करत आहेत. स्थानिक संसाधनांचा वापर करून पर्यावरणपूरक घरे कशी बांधता येतील, याचे प्रत्यक्ष शिक्षण त्यांना मिळत आहे.
यामागचं कारण स्पष्ट आहे,जागतिक पुरवठा साखळीत (Supply Chain) वारंवार येणाऱ्या अडथळ्यांमुळे आयातीवर अवलंबून राहणे आता धोकादायक ठरू लागले आहे. स्वतःच्या भूमीतील झाडांपासून स्वतःची घरे बांधणे, हाच भविष्यातील शाश्वत मार्ग आहे.
महाराष्ट्राचा विचार केला तर आपल्याकडेही नीलगिरीची लागवड मोठ्या प्रमाणात आहे. प्रामुख्याने कागद कारखान्यांसाठी या झाडांचा वापर होतो. जर हवाईचा हा प्रयोग यशस्वी झाला, तर भारतातील बांधकाम क्षेत्रातही स्थानिक लाकडाच्या वापराचे नवे दालन उघडू शकते.
विज्ञानाची ही कमाल केवळ प्रयोगशाळेपुरती मर्यादित नसून ती थेट लोकांच्या घरापर्यंत पोहोचणार आहे. निसर्गाला हानी न पोहोचवता, निसर्गाच्याच मदतीने प्रगती करण्याचा हा प्रयत्न कौतुकास्पद आहे.
स्थानिक संसाधनांतून स्वावलंबी होण्याचे हे मॉडेल भविष्यात जगासाठी दिशादर्शक ठरेल का, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल.
