महाराष्ट्रात दर चार प्रौढ व्यक्तींमागे एक जण प्री-डायबेटिक आहे आणि हा आकडा केवळ मेडिकल रिपोर्टमधला नसून आपल्या घराघरातल्या 'साखर' कथेचा भाग झालाय. आपण फळं खातो ती आरोग्यासाठी, पण विज्ञानाचा नवा डेटा सांगतो की, तुमचं आवडतं फळ तुमच्या रक्तातील साखरेचा 'राडा' करायला कारणीभूत ठरू शकतं.
आपल्याकडे पाहुणे आले की सफरचंद किंवा केळी देण्याची पद्धत आहे. पण मधुमेहाच्या सीमारेषेवर असलेल्या लोकांसाठी प्रत्येक फळ हे 'प्रसाद' नसतं. काही फळं रक्तातील ग्लुकोजचा असा काही स्फोट करतात की, इन्सुलिनलाही घाम फुटतो.
खजूर म्हणजे ऊर्जेचा खजिना असं आपल्याला वाटतं. पण सरळ सांगतो, दोन-तीन खजूर सुद्धा रक्तातील साखरेचा लोड प्रचंड वाढवू शकतात. हे म्हणजे एखाद्या शांत दिसणाऱ्या माणसाने अचानक संताप व्यक्त करावा तसं आहे. खजूर नैसर्गिक असले तरी त्यात साखरेचं प्रमाण कमालीचं जास्त असतं.
चिकू आणि द्राक्षांच्या बाबतीत तर वेगळीच गोची आहे. द्राक्षं खाताना 'पोर्शन कंट्रोल' नावाचा प्रकार आपल्या शब्दकोशात नसतोच. एक-दोन द्राक्षं खाऊन कुणाचं समाधान झालंय? वाडगा भरून द्राक्षं खाणं म्हणजे साखरेचा थेट डोस टोचून घेण्यासारखं आहे. चिकूचंही तसंच, त्याची गोडी जिभेला सुखावते पण पॅनक्रियाजला त्रास देते.
आंब्याचा विषय तर आपल्या महाराष्ट्रात भावनिक आहे. पण एका मध्यम आकाराच्या आंब्यात ४० ग्रॅमपेक्षा जास्त कार्बोहायड्रेट्स असतात. हा आकडा ऐकून हापूसप्रेमींना थोडा धक्का बसेल, पण हे वास्तव आहे. पिकलेलं केळं सुद्धा तितकंच धोकादायक ठरू शकतं, कारण ते शरीरात गेल्यावर जलद साखरेचा प्रतिसाद देतं.
अननसाचा तोरा काही वेगळाच असतो. मध्यम ग्लायसेमिक प्रतिसाद असला तरी, अननस कापल्यावर आपण दोन फोडींवर थांबत नाही. इथेच सगळं गणित बिघडतं. पण विज्ञानाची कमाल बघा, सफरचंदाच्या सालामध्ये पेक्टिन फायबर असतं. हे फायबर ग्लुकोजचा प्रतिसाद मंद करतं, म्हणून सफरचंद खाताना साल काढण्याची चूक करू नका.
संत्र्याबद्दल बोलायचं झालं तर, संपूर्ण संत्रं खाणं हे आरोग्यासाठी उत्तम आहे. त्याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी असतो. पण संत्र्याचा रस पिणं टाळावं. रसात फायबर नसतं, फक्त साखर असते, जी रक्ताला लगेच मिळते. नाशपाती (Pear) मात्र फायबर आणि पाण्याचा उत्तम समतोल साधते, त्यामुळे ती शरीरासाठी सौम्य ठरते.
या सगळ्या यादीत आपला अस्सल गावरान हिरो म्हणजे जांभूळ. जांभळाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स फक्त १२ ते २४ च्या दरम्यान असतो. मधुमेहींसाठी हे अक्षरशः 'सुपर फ्रूट' आहे. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, संत्र्यापेक्षा जास्त व्हिटॅमिन C जांभळात असतं. आपल्या मातीतलं हे फळ विज्ञानाच्या कसोटीवरही तितकंच सरस ठरलंय.
आपल्या खाण्यापिण्याच्या सवयीत थोडा विचार केला, तर आरोग्याचा हा खेळ जिंकता येतो. फळं खाणं गरजेचं आहेच, पण कोणतं आणि किती, हे ठरवणं आता आपल्या हातात आहे. निसर्गाच्या या गोडव्याचा आनंद घेताना विज्ञानाची ही आकडेवारी विसरून चालणार नाही.
तुमच्या ताटातलं फळ तुमचं औषध ठरणार की आजार, हे तुमच्या निवडीवर अवलंबून आहे.
