आजच्या काळात सोशल मीडियावर कुणी स्वतःला 'इन्फ्लुएन्सर' म्हटलं तरी आपण त्याला ट्रोल करतो, पण १८५९ साली एका माणसाने सॅन फ्रान्सिस्कोच्या वर्तमानपत्रात जाहिरात देऊन स्वतःला थेट 'अमेरिकेचा सम्राट' घोषित केलं आणि विशेष म्हणजे, संपूर्ण शहराने पुढची २१ वर्षं त्याच्यासमोर लवून मुजरा केला. एकीकडे आपण साध्या नगरसेवकाच्या तालावर नाचतो, आणि दुसरीकडे एका 'वेड्या' माणसाने आख्ख्या सॅन फ्रान्सिस्कोला आपल्या प्रेमात पाडलं.
हे सगळं आता आठवण्याचं कारण म्हणजे, अगदी काल-परवा म्हणजे ४ ऑगस्ट २०२६ रोजी सॅन फ्रान्सिस्कोच्या सिनेटमध्ये या 'सम्राटाच्या' नावाने एका बोगद्याचं नामकरण करण्याचा प्रस्ताव मांडला गेलाय. सिनेट सदस्य स्कॉट वायनेर यांनी 'एम्परर नॉर्टन टनेल' (Emperor Norton Tunnel) साठी SCR 193 हा प्रस्ताव मांडला आणि ११ ऑगस्टला तो ट्रान्सपोर्टेशन कमिटीने १३-० अशा बहुमताने मंजूरही केला. म्हणजे बघा, जो माणूस १८८० मध्ये वारला, त्याची सत्ता आजही तिथल्या लोकांच्या मनावर कायम आहे.
हा नॉर्टन नक्की होता तरी कोण? जोशुआ नॉर्टन नावाचा हा माणूस कॅलिफोर्नियात आला तो खिशात पैसे घेऊन. तांदळाच्या व्यापारात त्याने प्रचंड पैसा कमावला, पण म्हणतात ना, 'विनाशकाले विपरीत बुद्धी'. त्याने तांदळाचा बाजार काबीज करण्यासाठी एक मोठा जुगार खेळला आणि त्यात तो साफ फसला. कंगाल झाला, आणि काही वर्षं गायब झाला.
जेव्हा तो परतला, तेव्हा तो साधा जोशुआ नव्हता. त्याने अंगात जुना लष्करी गणवेश चढवला, डोक्यावर पिसांची टोपी घातली आणि स्वतःला 'नॉर्टन प्रथम, अमेरिकेचे सम्राट आणि मेक्सिकोचे संरक्षक' घोषित केलं. आता आपल्याकडे पुण्यात किंवा मुंबईत असा कुणी नमुना निघाला असता, तर लोकांनी त्याला 'येडा' ठरवून मोकळं केलं असतं. पण सॅन फ्रान्सिस्कोची मायाच वेगळी!
तिथल्या रेस्टॉरंट्सनी त्याला फुकट जेवण दिलं. थिएटर्सनी त्याच्यासाठी 'ओपनिंग नाईट'ला खास जागा राखून ठेवली. इतकंच काय, त्याने स्वतःच्या नावाची ५० सेंटची नोट छापली होती, ती तिथले व्यापारी आनंदाने स्वीकारायचे आणि उरलेले पैसेही परत द्यायचे. हे मान्य करायलाच हवं की, ही त्या शहराच्या लोकांचा मोठेपणा होता की त्यांनी एका माणसाचा वेडेपणा न पाहता त्याचं 'कॅरेक्टर' जपलं.
पण नॉर्टन वेडा नव्हता, तो एक व्हिजनरी होता. १८७२ मध्ये त्याने एक फर्मान काढलं की सॅन फ्रान्सिस्को खाडीवर एक पूल बांधला जावा. तेव्हाच्या इंजिनिअर्सनी त्याच्याकडे दुर्लक्ष केलं. पण गंमत बघा, बरोबर ६४ वर्षांनी त्याच मार्गावर 'बे ब्रिज' उभा राहिला. आज २०२६ मध्ये त्याच पुलाच्या बोगद्याला त्याचं नाव देण्याची तयारी सुरू आहे, यालाच म्हणतात 'इतिहासाचा न्याय'!
आपल्या महाराष्ट्रातही असे अनेक 'नमुने' होऊन गेलेत. पुण्याच्या पेठेत किंवा मुंबईच्या गल्लीत असे काही लोक असतात, ज्यांना अख्खा परिसर ओळखतो. आपण त्यांना प्रेमाने जपतो, कारण त्यांच्यामुळे आयुष्यातला रुक्षपणा थोडा कमी होतो. नॉर्टनने सुद्धा तेच केलं. जेव्हा तो वारला, तेव्हा १० हजार लोक त्याच्या अंत्ययात्रेला आले होते. कोणत्याही राजकारण्याला न मिळालं इतकं प्रेम एका 'स्वयंघोषित' राजाला मिळालं.
आणखी एक गोष्ट म्हणजे, नॉर्टनने कधीही कोणाला त्रास दिला नाही. तो शहरात शांततेत फिरायचा, लोकांच्या तक्रारी ऐकायचा आणि वर्तमानपत्रातून 'आदेश' द्यायचा. आजच्या काळात जेव्हा नेते एकमेकांवर चिखलफेक करण्यात व्यस्त आहेत, तेव्हा नॉर्टनसारखा एखादा 'सम्राट' बरा वाटला असता, जो किमान लोकांच्या चेहऱ्यावर हसू तरी आणायचा.
सॅन फ्रान्सिस्कोने तेव्हा जो निर्णय घेतला तो अगदी बरोबर होता. त्यांनी एका माणसाला त्याच्या पडत्या काळात वाळीत टाकण्यापेक्षा त्याला त्याचं स्वप्न जगू दिलं. विचार करण्यासारखं आहे की, आपण आपल्या आसपासच्या अशा वेगळ्या माणसांना किती स्वीकारतो? कदाचित व्यवस्थेच्या जाचापेक्षा नॉर्टनचा तो 'रॉयल' वेडेपणा जास्त शहाणा होता, असंच वाटतं. अशा एखाद्या प्रेमळ सम्राटाची आज आपल्या गल्लीला किंवा राजकारणाला खरंच गरज आहे का, हे ज्याचं त्याने ठरवावं.
