जे.पी. मॉर्गन यांनी अमेरिकेच्या बँकिंग व्यवस्थेचा पाया रचला.त्यांच्या एका स्वाक्षरीने जागतिक बाजारपेठेत हालचाल होत असे. मात्र, याच सामर्थ्यवान माणसाला आरशात पाहताना स्वतःचीच भीती वाटत असे.त्यांच्या यशाच्या मागे एक अत्यंत वेदनादायी शारीरिक सत्य दडलेले होते.
जगाची अर्थव्यवस्था मुठीत ठेवणारा हा माणूस, स्वतःच्या चेहऱ्यासमोर मात्र हतबल होता. ज्याच्या शब्दावर बँका चालत, त्याला सार्वजनिक ठिकाणी जाणे क्लेशदायक वाटत असे. वस्तुस्थिती अशी आहे की, मॉर्गन हे 'रोसेशिया' (Rosacea) नावाच्या गंभीर त्वचाविकाराने ग्रस्त होते.
या आजारामुळे त्यांच्या नाकाची अवस्था अत्यंत बिकट झाली होती. वैद्यकीय भाषेत याला 'राइनोफायमा' (Rhinophyma) असे म्हणतात. यामुळे त्यांचे नाक एखाद्या 'जांभळ्या फ्लॉवर'सारखे फुगले होते. नाकावर आलेल्या गाठी आणि भेगांमुळे त्यांचे बाह्य रूप पूर्णपणे विद्रुप झाले होते.
मॉर्गन आपल्या दिसण्याबाबत कमालीचे सावध आणि संवेदनशील होते. त्यांनी स्वतःचे जेवढे फोटो काढले, ते सर्व रिटच किंवा एडिट करून घेतले होते. नाकाचा आकार लहान दिसावा, यासाठी ते फोटोग्राफर्सवर दबाव टाकत असत. श्रीमंतीचा डोंगर असूनही, या शारीरिक दोषाने त्यांचा आत्मविश्वास पोखरला होता.
त्या काळात जोसेफ पुलित्झर यांच्या वर्तमानपत्रातून मॉर्गन यांच्या नाकाची क्रूर थट्टा केली जात असे.व्यंगचित्रांच्या माध्यमातून त्यांच्या चेहऱ्याचा अपमान करणे हे नित्याचे झाले होते. या उपहासामुळे मॉर्गन यांना प्रचंड मानसिक मनस्ताप सहन करावा लागला. त्यांच्या प्रतिमेला लागलेला हा डाग त्यांना सतत बोचत असे.
एका प्रसंगी मॉर्गन यांनी अत्यंत उपरोधाने एक विधान केले होते. ते म्हणाले होते, "माझे नाक आता अमेरिकन बिझनेस स्ट्रक्चरचा एक अविभाज्य भाग बनले आहे." या एका वाक्यात त्यांचा स्वीकार आणि त्यामागील वेदना स्पष्टपणे जाणवते. लोकांच्या नजरा टाळण्यासाठी ते अनेकदा रागीट किंवा कठोर असल्याचा आव आणत असत.
संशोधकांच्या मते, रोसेशिया हा आजार केवळ चुकीच्या सवयींमुळे होत नाही. यामध्ये अनुवांशिक घटक आणि पर्यावरणीय कारणांचा मोठा वाटा असतो. मॉर्गन यांच्याकडे अफाट संपत्ती होती, पण ती संपत्ती त्यांना लोकांच्या टोमण्यांपासून वाचवू शकली नाही. दिसण्यावरून होणारी सामाजिक थट्टा किंवा कलंक (Stigma) किती खोलवर जखम करतात, याचे हे जिवंत उदाहरण आहे.
मॉर्गन यांचे आयुष्य म्हणजे यशाचे शिखर आणि वैयक्तिक न्यूनगंडाची दरी होती. त्यांनी जगाला आधुनिक बँकिंग दिले, पण आयुष्यभर स्वतःचा चेहरा लपवण्याचा प्रयत्न केला. बाह्य सौंदर्यापेक्षा कामाची किंमत मोठी असते, हे तत्त्व त्यांनी जगाला शिकवले.
आपल्या ओळखीचा आधार आपले काम असावे की आपले रूप, हा संघर्ष मॉर्गन यांच्या निमित्ताने आजही विचार करायला लावतो. यशाच्या झगमगाटात माणसाच्या खाजगी वेदना कशा झाकल्या जातात, हेच यातून दिसून येते. एखाद्या व्यक्तीची शारीरिक त्रुटी तिच्या कर्तृत्वापेक्षा मोठी ठरू शकते का?
