ठाण्यातील एका गजबजलेल्या मिसळपावच्या दुकानात दोन मित्र समोरासमोर बसले आहेत. वाफाळलेल्या चहाचा घोट घेत एक जण उत्साहाने सांगतो, "अरे, आपल्या विनायकने नवीन गाडी घेतली, टॉप मॉडेल आहे!" समोरचा मित्र कौतुकाऐवजी कपाळावर आठ्या घालून म्हणतो, "काय माहिती बुवा, एवढे पैसे येतात कुठून याच्याकडे? नक्कीच काहीतरी काळंबेरं असणार!"
आपल्याकडे कुणी प्रगती केली की आधी संशय येतो, मग असूया आणि शेवटी टीका. पण ज्यू (यहुदी) समाजात एक शब्द आहे जो त्यांच्या पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या यशाचा खरा पाया आहे - 'फार्गिन' (Fargin). हा शब्द केवळ शब्द नाही, तर ती एक वृत्ती आहे. याचा अर्थ होतो, दुसऱ्याच्या यशात मनापासून आनंदी होणं आणि त्याचं यश अजून कसं वाढवता येईल, याचा सक्रिय विचार करणं.
समजा एखाद्याने नवीन हॉटेल सुरू केलं, तर ज्यू माणूस फक्त 'अभिनंदन' म्हणून थांबत नाही. तो विचार करतो की, 'मी याला दुसरा मोठा कॉन्ट्रॅक्ट कसा मिळवून देऊ शकेन?' किंवा 'कमी दरात भाजीपाला देणारा एखादा ओळखीचा वेंडर याला सुचवू का?' यामुळे त्या व्यावसायिकाचं मार्जिन वाढतं आणि पर्यायाने संपूर्ण समाजाची आर्थिक ताकद वाढते.
जेव्हा एखादा समाज 'फार्गिन' संस्कृती स्वीकारतो, तेव्हा तीन गोष्टी घडतात. पहिलं म्हणजे ज्ञानाचं आदानप्रदान वाढतं,ज्यामुळे नवीन पिढीला व्यवसायात येणं सोपं जातं. दुसरं म्हणजे समाजात 'पत' (Credit) निर्माण होते. व्यवसायात विश्वास असेल तरच उधारी मिळते आणि उधारीवरच मोठे उद्योग उभे राहतात. आणि तिसरं म्हणजे, विश्वासाच्या माणसांसोबत काम करताना जो आनंद मिळतो, त्याने कामाची उत्पादकता कैक पटीने वाढते.
यहुदी समाज आपल्या महाराष्ट्रात स्थायिक होऊन १५००+ वर्षं लोटली आहेत पण
ताज्या जागतिक आर्थिक अहवालानुसार, ज्या समुदायांमध्ये 'को-ऑपरेटिव्ह कॅपिटलिझम' आहे, त्यांची प्रगती इतरांपेक्षा ४० टक्क्यांनी जास्त आहे. यहुदी समाज आपल्या महाराष्ट्रात स्थायिक होऊन १५००+ वर्षं लोटली आहेत पण आपल्या महाराष्ट्रात आपण 'खेकडा वृत्ती'बद्दलच खूप बोलतो आहोत, पण आता ती वृत्ती सोडून ही 'फार्गिन' संस्कृती अंगीकारण्याची गरज आहे. दुसऱ्याचा उत्कर्ष पाहून पोटात दुखण्यापेक्षा, त्याच्या यशात आपला काय सकारात्मक वाटा असू शकतो हे पाहणं जास्त फायद्याचं आहे.
ज्यू समाज आज जगात सर्वात श्रीमंत का आहे, याचं उत्तर त्यांच्या तिजोरीत नसून त्यांच्या या मानसिकतेत दडलं आहे. दुसऱ्याच्या यशाचा दिवा विझवून आपला प्रकाश कधीच वाढत नाही, उलट दुसऱ्याचा दिवा लावायला मदत केली तर अख्खा रस्ता उजळून निघतो.
