तुम्ही मानता की नियमांचं काटेकोर पालन करणाराच एक आदर्श सरकारी अधिकारी असतो? मग तुम्ही इतिहासातील सर्वात मोठ्या मानवतावादी कृत्याचा अपमान करत आहात. कारण जगाचा इतिहास केवळ आदेश पाळणाऱ्यांनी नाही, तर वेळप्रसंगी ते मोडणाऱ्यांनी घडवला आहे.
जपानचे मुत्सद्दी चिउने सुगिहारा हे त्याचे जिवंत उदाहरण आहेत. दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात त्यांनी जे केलं, ते कोणत्याही प्रोटोकॉलमध्ये बसणारं नव्हतं. त्यांनी आपल्या करिअरची आणि भविष्याची आहुती देऊन ६,००० ज्यू लोकांचे प्राण वाचवले.
१९४० चं ते वर्ष आणि लिथुआनियातील काउनास हे शहर. नाझी जर्मनीच्या दहशतीखाली हजारो ज्यू लोक आपला जीव वाचवण्यासाठी धडपडत होते. त्यांना गरज होती एका अशा व्हिसाची, जो त्यांना सुरक्षित देशात पोहोचवेल. जपान सरकारने सुगिहारा यांना व्हिसा देण्यास स्पष्ट नकार दिला होता. वरिष्ठांचे आदेश पाळणं हे एका जपानी अधिकाऱ्यासाठी सर्वोच्च कर्तव्य असतं. पण सुगिहारा यांच्यासमोर आदेशापेक्षा मानवी जीवनाचं मूल्य मोठं होतं.
सुगिहारा यांनी सलग २९ दिवस, दिवसाचे १८-२० तास फक्त व्हिसा लिहिण्याचं काम केलं. त्यांच्या हाताला रग लागली होती, बोटं सुजली होती. तरीही त्यांची लेखणी थांबली नाही.
आजच्या काळात जेव्हा सीमांवर भिंती बांधल्या जात आहेत, तेव्हा सुगिहारांची आठवण येणं स्वाभाविक आहे. मे २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात लिथुआनियात त्यांच्या नावाने एका नवीन डिजिटल संग्रहालयाचे उद्घाटन झाले. या संग्रहालयातून सुगिहारांनी वाचवलेल्या ६,००० लोकांच्या वंशजांची माहिती जगासमोर आली आहे.
८ मे २०२६ रोजी, 'व्हिक्टरी इन युरोप डे'च्या निमित्ताने जपानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने एक विशेष घोषणा केली. त्यांनी आपल्या तरुण मुत्सद्यांसाठी 'डिप्लोमसी ऑफ कॉन्शन्स' (विवेकबुद्धीची मुत्सद्देगिरी) हा नवीन अभ्यासक्रम सुरू केला आहे. हा अभ्यासक्रम पूर्णपणे सुगिहारा यांच्या धाडसावर आधारित आहे.
त्यांच्या या धाडसाची किंमत त्यांना मोजावी लागली. युद्ध संपल्यानंतर त्यांना जपानच्या परराष्ट्र सेवेतून काढून टाकण्यात आले. त्यांनी आयुष्यभर छोटी-मोठी कामं करून उदरनिर्वाह केला, पण कधीही पश्चात्ताप व्यक्त केला नाही.आकडेवारी सांगते की, सुगिहारांनी वाचवलेल्या ६,००० लोकांपासून आज जगभरात सुमारे ४०,००० पेक्षा जास्त वंशज जिवंत आहेत. एका माणसाच्या एका 'नाही' म्हणण्याने आणि नियमांच्या उल्लंघनाने हजारो पिढ्या उभ्या राहिल्या.
सूत्रांनुसार, जपान आणि इस्रायल यांच्यातील राजनैतिक संबंधांमध्ये आजही सुगिहारा हे एक महत्त्वाचे दुवा आहेत. त्यांच्या कार्यावर आधारित नवीन चित्रपट आणि माहितीपट सध्या जागतिक स्तरावर चर्चेत आहेत.
मंडळी, सुगिहारांची गोष्ट आपल्याला शिकवते की 'सिस्टम' पेक्षा 'माणुसकी' कधीही मोठी असते. जेव्हा कायदा अन्यायाची बाजू घेतो, तेव्हा तो मोडणं हेच खरं कर्तव्य ठरतं.
जगाला आज केवळ हुशार राजकारण्यांची नाही, तर सुगिहारांसारखा कणा असलेल्या आणि विवेक जागृत ठेवणाऱ्या माणसांची गरज आहे. नियमांच्या चौकटीत राहून जगणारे खूप असतात, पण चौकटीबाहेर जाऊन माणुसकी जपणारेच इतिहासाच्या पानात अमर होतात.
