सौंदर्याची व्याख्या करताना पहिला निकष असतो तो म्हणजे रंग. व्यक्ती सुंदर असेल तर ती रंगानं गोरी असायलाच हवी हा समज जगात सर्वदूर आढळतो. आपल्याकडील 'गोरी गोरी पान फुलासारखी छान...' सारखं गाणं असू दे किंवा "तुझा गोरा रंग, तुझे गुलाबासारखे गाल मला फुलाकडे आकर्षित होणाऱ्या हनीबेअरप्रमाणे आकर्षित करतात'' असं म्हणणारा एखादा इंग्लिश कवी. सौंदर्य बघताना व्यक्तीच्या रूपाखाली तिची गुणवत्ता मात्र झाकोळली जाते हे कटुसत्य आहे.
याचा प्रत्यय २०१९ साली निस्सीन या जपानी कंपनीच्या जाहिरातीच्या निमित्ताने आला आहे. नाओमी ओसाका या टेनिसपटूला घेऊन या कंपनीने आपल्या नूडल्सची जाहिरात केली. त्यासाठी तिचं एक ऍनिमेटेड कॅरॅक्टर तयार करण्यात आलं आणि तेही तिचा मूळ रंग बदलून, तिला गोरं दाखवून!
नाओमी ही जपानी वंशाची प्रसिद्ध टेनिसपटू आहे. हैतीयन वडील आणि जपानी आईच्या पोटी जन्मलेली नाओमी ओसाका वयाच्या तिसऱ्या वर्षापासून अमेरिकेत राहत आहे. रूढार्थाने ती गोरी नसली तरी तिचं गुणवत्तेचं नाणं मात्र खणखणीत आहे. नाओमीनं सप्टेंबर २०१८मध्ये सेरेना विल्यम्स हिला नमवत यु एस ओपनचा ग्रँडस्लॅम किताब पटकावला. हा सन्मान मिळवणारी ती पहिली जपानी महिला आहे.
आता नक्की झालं काय, तर जपानमधील निस्सीन फूड्स या इन्स्टंट नूडल्स बनवणाऱ्या कंपनीने केलेल्या जाहिरातीत नाओमीला ऍनिमेटेड कॅरॅक्टरच्या रूपात दाखवलं गेलं. हे कॅरॅक्टर तयार करताना तिचा मूळ रंग बदलून तिला गोरी केलं गेलं. हे वर्तन अन्याय्य आणि असंवेदनशील होतं. गंमत म्हणजे हे कॅरॅक्टर तयार करणारा माणूसही जपानीच आहे. त्याचं नाव आहे टाकेशी कोनोमी. या जाहिरातीच्या प्रदर्शनानंतर जगात सर्वत्र या गोष्टीविरोधात टीकेची झोड उठली. ही टीका इतकी होती, की कंपनीने ती जाहिरात काढून टाकली. या सगळ्या प्रकाराबद्दल स्पष्टीकरण देताना कंपनीने सांगितले, की त्यांचा कुणा एका वंशाला किंवा वर्णाला कमी लेखण्याचा अजिबात उद्देश नव्हता. 'आम्ही हे मान्य करतो, की आम्ही याबाबतीत पुरेसे संवेदनशील नाही; पण भविष्यात आम्ही याबद्दल जास्त सजग राहू' अशी मखलाशीही कंपनीने केली. जाहिरात प्रदर्शित करण्याआधी नाओमीला ती दाखवण्यात आली होती, हेही कंपनीच्या प्रतिनिधीनं सांगितलं.
खेळाडूंच्या बाबतीत वाद निर्माण होण्याची ही पहिली वेळ नाही. यापूर्वीही सप्टेंबर २०१८ मध्ये एका ऑस्ट्रेलियन वर्तमानपत्रात मार्क नाईट या कलाकाराने काढलेल्या सेरेना विल्यम्सच्या एका कार्टूनवर बरीच टीका झाली होती. त्यातले सेरेनाच्या चेहऱ्यावरचे रागीट आणि तुच्छतादर्शक भाव यावरून अनेकांना ते आक्षेपार्ह वाटलं होतं.
हे झालं खेळाडूंबद्दल. आपल्या प्रियांका चोप्राला अतिगोरं दाखवण्याच्या घोळात तिच्या सपाट काखा दाखवण्यावरुन त्या मासिकाला ट्रोल करण्यात आल्याचा किस्साही तुम्हांला आठवत असेलच. केट विन्सलेटने मात्र मासिकांनी तिचा फोटो अतिएडिट करुन खोटे सुंदर दाखवण्यावरुन आक्षेप घेतला होता. उदाहरणं सांगू तितकी कमी आहेत, पण अशा घटना घडणं बंद होत नाही हे ही तितकंच खरं आहे.
निमित्त काहीही असो, या सगळ्या गोष्टींंमधून एकाच मानसिकतेचं दर्शन होतं. ते म्हणजे व्यक्तीच्या वरवरच्या रूपावरून ती कशी असेल याचा अंदाज करणं आणि या अंदाजाचं जाहीर प्रदर्शन करणं. हे सगळं एका रात्रीत घडतं असं थोडंच आहे! त्यामागे पिढ्यान् पिढ्या हाडीमांसी रुजलेली मानसिकता आहे. आज खरी गरज आहे ती या वरवरच्या गोष्टींंपलीकडे बघण्याची. असं केल्यास निश्चितच गुणवत्तेकडे लक्ष दिलं जाईल. नाही का?
