पुरुष शौचालये दुर्गंधी आणि पाणी मुक्त करणारं यंत्र. नक्की कसं काम करतं हे?

नेहा बगोरियांचे आजोळ राजस्थानातले. त्या लहानपणी आजोळला  ब्यावर या गावी नेहमी जात असत. ब्यावर पाणीटंचाई असलेला परिसर आहे. यामुळे त्यांना पाणी वाचवण्याबद्दल आपसूक जाणीव निर्माण झाली. सुरुवातीला जिथे गरज आहे तिथेच पाणी वापरण्यास सुरुवात करून पुढे त्यांनी जलसंवर्धनात काम करण्यास सुरुवात केली.

त्यांचे आपल्या कामाबद्दल असलेले समर्पण मोठे होते. त्यांनी आपली चांगली सुरू असलेली सॉफ्टवेअर इंजिनिअरची नोकरी या कामासाठी सोडली. २०१२ साली नोकरी सोडून त्यांनी पाण्यावर उपाययोजना कसे करता येतील याचा अभ्यास सुरू केला. त्यावेळी त्यांना युरिनल्समध्ये वाया जाणारे पाणी किती जास्त असते हे समजून आले. इथेच त्यांनी या समस्येवर उपाय शोधायचा असा निश्चय केला.

आता त्यांचे खरे काम सुरू झाले होते. त्यांनी मुंबईभर फिरुन युरिनल्समधून किती पाणी वाया जात आहे याचा अभ्यास केला. यातून त्यांना समजले की दरवर्षी दीड लाख लिटरपेक्षा अधिक पाणी वाया जात असते. २०१३ साली त्यांनी स्थापन केलेली कंपनी टापू सस्टनेबल सोल्युशन्सच्या माध्यमातून इकोट्रॅपइनवर काम सुरू केले. त्यांनी अतिशय योग्य असे डिव्हाईस तयार करून त्याचे पेटंट घेतले.

सुरुवातीला हे यंत्र स्टेट बँकेत आणि आणखी एके ठिकाणी लावण्यात आले. हा प्रयोग यशस्वी झाल्यावर हे यंत्र अजून सुधारण्यासाठी त्यांनी काम सुरू केले. त्याचवर्षी हे यंत्र भारत सरकारच्या विज्ञान आणि औद्योगिक संशोधन विभागात पाठवण्यात आले. तेथे देखील त्याला मान्यता मिळाली.

२०१६ साली त्यांनी या यंत्राची सुधारित आवृत्ती आणली. आता हे यंत्र बसवण्यासाठी वेगळा माणूस लागणार नाही, तर ते कुणीही सहज बसवू शकेल अशी त्याची रचना करण्यात आली. हे यंत्र एकदा बसवले की ते आपले काम आपोआप करते. युरिनलच्या ड्रेनजवळ हे यंत्र बसवले जाते. या यंत्रातून लिक्विड पास होते. लिक्विड निघून गेल्यावर यंत्र परत आपल्या नॉर्मल स्थितीत येते. अशा तऱ्हेने म्हणजे पूर्ण ऑटोमॅटिक तत्त्वावर याचे काम चालते.

आजवर त्यांना या डिव्हाईसबद्दल कुठलीही तक्रार न आल्याचे देखील त्या सांगतात. एवढे छोटे डिव्हाईस पण लाखो लिटर पाणी वाचवू शकते, ही किती मोठी गोष्ट आहे नाही का?