तुमच्या खिशातल्या 5G क्रांतीचा खरा जनक: आरोग्यस्वामी पॉलराज यांची थक्क करणारी गोष्ट ! तुमच्या घरातील वायफाय आणि खिशातीला 5G मोबाईल फोन एका भारतीय माणसाच्या मेंदूवर चालतात, पण त्या माणसाचे नाव ९९ टक्के भारतीयांना माहीत नाही. जगाला वेगवान इंटरनेट देणारा नायक मात्र स्वतःच्याच देशात 'अपरिचित' राहिला आहे.
१९७१ च्या युद्धात भारताने 'आयएनएस खुकरी' ही युद्धनौका गमावली. शत्रूची पाणबुडी शोधण्यात आपली 'सोनार' यंत्रणा सपशेल अपयशी ठरली होती. भारताने प्रगत सोनार तंत्रज्ञान मागितले, पण पाश्चात्य देशांनी ते विकण्यास स्पष्ट नकार दिला.
या अपमानाचे उत्तर देण्यासाठी नौदलाने आपल्या एका तरुण अधिकाऱ्यावर जबाबदारी सोपवली. तामिळनाडूतील पोल्लाची या छोट्या गावात जन्मलेले आरोग्यस्वामी पॉलराज हे ते अधिकारी. नौदलाने त्यांची बुद्धिमत्ता ओळखून त्यांना आयआयटी दिल्लीत पीएचडी करण्यासाठी पाठवले होते.
परदेशी सहकार्य नाही, आधुनिक उपकरणे नाहीत आणि खरेदीची परवानगीही नाही. अशा परिस्थितीत पॉलराज आणि त्यांच्या टीमने शून्यातून 'APSOH' ही सोनार प्रणाली विकसित केली. १९८३ मध्ये ही प्रणाली भारतीय ताफ्यात सामील झाली आणि ती जगातील सर्वोत्तम सोनारयंत्रणांपैकी एक ठरली.
भारतात संगणक, एआय आणि लष्करी इलेक्ट्रॉनिक्ससाठी तीन राष्ट्रीय प्रयोगशाळा स्थापन केल्यानंतर पॉलराज यांनी एक धाडसी निर्णय घेतला. वयाच्या ४७ व्या वर्षी त्यांनी नौदल सोडले आणि अमेरिकेतील स्टॅनफोर्ड विद्यापीठात 'पोस्ट-डॉक्टरल रिसर्चर' म्हणून पुन्हा शून्यातून सुरुवात केली.
स्टॅनफोर्डमध्ये प्रयोग करताना त्यांना वायरलेस सिग्नल्समध्ये एक विचित्र गोष्ट आढळली. त्यातूनच 'MIMO' (Multiple Input, Multiple Output) या क्रांतीचा जन्म झाला. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, एकाच वेळी अनेक अँटेना वापरून सिग्नल्सची गर्दी कमी करणे आणि डेटाचा वेग प्रचंड वाढवणे.
आज प्रत्येक वायफाय राउटर आणि स्मार्टफोन याच तंत्रज्ञानावर चालतो. एका नौदल अधिकाऱ्याने जागतिक दूरसंचार क्षेत्राचा चेहरामोहरा कसा बदलला, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे. त्यांनी स्थापन केलेल्या कंपन्या इंटेल आणि ब्रॉडकॉमसारख्या दिग्गज कंपन्यांनी विकत घेतल्या.
ऑगस्ट २०२६ च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, पॉलराज अजूनही जागतिक स्तरावर 'इलेक्ट्रॉनिक्स अँड इलेक्ट्रिकल इंजिनीअरिंग' क्षेत्रात अव्वल संशोधक म्हणून ओळखले जातात. ते सध्या भारताच्या 'सेमीकंडक्टर मिशन'मध्ये सल्लागार म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.
मार्कोनी पुरस्कार, अलेक्झांडर ग्रॅहम बेल मेडल आणि अमेरिकेच्या 'नॅशनल इन्व्हेंटर्स हॉल ऑफ फेम'मध्ये स्थान मिळवणारे ते पहिले भारतीय आहेत. वस्तुस्थिती अशी आहे की, थॉमस एडिसन आणि राईट ब्रदर्सच्या पंक्तीत बसणारा हा भारतीय आजही प्रसिद्धीपासून दूर आहे.
आताच्या घडीला तुमच्या फोनवर हा लेख ज्या वेगाने लोड झाला, त्यामागे पॉलराज यांची जिद्द आहे. ज्या माणसाने जगाला वेगाची भाषा शिकवली, तो स्वतः मात्र प्रसिद्धीच्या शर्यतीत कधीच नव्हता.आपल्या खिशातील तंत्रज्ञानाचा हा खरा शिल्पकार आजही शांतपणे भारताच्या डिजिटल भविष्याला आकार देत आहे.
तुमच्या वायफाय राउटरकडे पाहताना आता या विसरलेल्या नायकाची आठवण नक्की येईल.
