एका कांद्यातून फुलणारा रंगोत्सव! अमरिलिस फुलांची लागवड
अमरिलिस (Amaryllis) हे देखण्या, मोठ्या आणि आकर्षक फुलांसाठी ओळखले जाणारे शोभिवंत फूल आहे. लाल, गुलाबी, पांढरा, आणि विविध रंगांच्या मिश्र छटांमध्ये फुलणाऱ्या या वनस्पतीची खासियत म्हणजे एका कंदातूनही फुलांचा भव्य गुच्छ फुलू शकतो. अमरिलिसच्या एका फुलाचा व्यास साधारण ४ ते १० इंचांपर्यंत असू शकतो.
योग्य निगा राखली तर ही वनस्पती वर्षानुवर्षे फुलू शकते. कुंडीतील बागेसाठी आणि घराच्या बाल्कनीसाठीही ती उत्तम पर्याय आहे.
आपल्या घरी अमरिलिसची लागवड कशी कराल ?
१.कंद /कांद्याची निवड:
कांदा मोठा, घट्ट, टणक आणि कोरडा असावा.
त्यावर बुरशी, काळे डाग, मऊ भाग किंवा इतर नुकसान नसावे.
शक्यतो विश्वासार्ह रोपवाटिकेतून मोठ्या आकाराचा,निरोगी कांदा निवडा. मोठ्या कांद्यात फुलोरा येण्याची शक्यता सामान्यतः अधिक असते.
२. योग्य कुंडी निवडा
अमरिलिसला खूप मोठी कुंडी आवश्यक नसते. कांद्याच्या आकाराच्या तुलनेत थोडी अरुंद, पण पुरेशी खोल कुंडी अधिक योग्य ठरते.
कुंडीच्या तळाशी पाणी बाहेर जाण्यासाठी छिद्रे असणे अत्यावश्यक आहे.
कांद्याभोवती साधारण २–३ सेंमी जागा राहील अशी कुंडी निवडा.
मातीची किंवा जड कुंडी वापरल्यास उंच फुलदांडीच्या वजनामुळे कुंडी कलंडण्याचा धोका कमी होतो.
३. माती आणि लागवडीची पद्धत:
अमरिलिससाठी पाण्याचा निचरा चांगला होणारी, भुसभुशीत माती लागते. माती चिकट आणि पाणी धरून ठेवणारी नसावी.
मातीचे मिश्रण: दोन भाग चांगले कुजलेले सेंद्रिय खत किंवा कोकोपीटयुक्त पॉटिंग मिक्स, एक भाग बागेची माती आणि एक भाग जाड वाळू असे मिश्रण वापरता येते. माती चिकट आणि पाणी धरून ठेवणारी नसावी.लागवड करताना:
*कुंडीच्या तळाशी मातीचे मिश्रण भरा.
*कांद्याचा वरचा एक-तृतीयांश ते अर्धा भाग मातीच्या वर ठेवा.
*माती हलक्या हाताने दाबा आणि थोडे पाणी द्या.
*लक्षात ठेवा: कांदा पूर्णपणे मातीत गाडल्यास कुजण्याचा धोका वाढतो.
४. सूर्यप्रकाश आणि तापमान
अमरिलिसला भरपूर प्रकाश आवडतो. घरात ठेवताना उजेडाची खिडकी किंवा चांगला प्रकाश मिळणारी बाल्कनी निवडा.
वाढीच्या काळात रोज साधारण ४–६ तास सूर्यप्रकाश मिळणे फायदेशीर ठरते. मुंबईसारख्या उष्ण हवामानात दुपारच्या कडक उन्हापासून संरक्षण करा.उन्हाळ्यात बाहेर ठेवायचे असल्यास सुरुवातीला सावलीत ठेवा आणि हळूहळू प्रकाशाची सवय लावा.
फुले उमलल्यानंतर कुंडी थेट कडक उन्हात न ठेवता थंड, उजेडाच्या जागी ठेवा. त्यामुळे फुलांचा तजेला अधिक काळ टिकू शकतो.
५. पाणी किती आणि कधी द्यावे?
अमरिलिसच्या बाबतीत जास्त पाणी देणे ही सर्वांत सामान्य चूक आहे.
*लागवडीनंतर थोडे पाणी द्या; कांद्याला नवीन वाढ दिसेपर्यंत माती सतत ओली ठेवू नका.
*वरची साधारण २–३ सेंमी माती कोरडी झाल्यावर पाणी द्या.
*पाणी कुंडीच्या तळातून बाहेर पडले पाहिजे. ताटलीत साचलेले पाणी काढून टाका.
६.खत कधी आणि किती द्यावे?
नवीन पालवी दिसू लागल्यावर आणि वनस्पती सक्रियपणे वाढत असताना खत देण्यास सुरुवात करा.
द्रवरूप संतुलित खत पाकिटावर दिलेल्या प्रमाणाच्या निम्म्या तीव्रतेने वापरता येते.
सुरुवातीला दर दोन आठवड्यांनी खत देणे हा अधिक सावध पर्याय आहे.
७. फुले गळाल्यानंतर काय करावे? फुले गळाल्यानंतर पानांची वाढ सुरू राहते.या काळात खत देणे महत्त्वाचे आहे,कारण पाने पुढील फुलांसाठी कांद्यात ऊर्जा साठवतात.
फुले गळाली म्हणजे वनस्पतीचे काम संपले, असे समजू नका. पुढील वर्षी फुले येण्यासाठी हाच सर्वांत महत्त्वाचा काळ असतो.
कोमेजलेली फुले आणि फुलदांडी कापून टाका.
हिरवी पाने कापू नका. ती कांद्यासाठी अन्न तयार करतात.
प्रकाश, योग्य पाणी आणि खत देत राहा.
उन्हाळ्यात कुंडी बाहेर ठेवू शकता; मात्र मुंबईच्या अतिउष्ण किंवा मुसळधार पावसाच्या काळात योग्य संरक्षण द्या.
**शेवटी एक गोष्ट लक्षात ठेवा: अमरिलिसची खरी जादू पहिल्या फुलोऱ्यात नाही, तर त्याच कांद्याला पुन्हा पुन्हा फुलवण्यात आहे! योग्य प्रकाश, मर्यादित पाणी आणि फुले गळाल्यानंतर हिरव्या पानांची काळजी घेतली, तर हा रंगोत्सव अनेक वर्षे अनुभवता येऊ शकतो.
