"हे राधे, तुझे कमळासारखे सुंदर पाऊल माझ्या डोक्यावर ठेव जेणेकरून माझ्या विरहाचा ताप शांत होईल"-'गीत गोविंद' लिहिणाऱ्या जयदेवांची ही कथा आज वाचायलाच हवी
'गीत गोविंद' हे केवळ कवीचे कौशल्य नसून त्यात प्रत्यक्ष ईश्वराचा आशीर्वाद आहे, अशी श्रद्धा आहे. या काव्याच्या निर्मितीबद्दल वैष्णव संप्रदायात एक अत्यंत लोकप्रिय कथा सांगितली जाते.जयदेव जेव्हा 'गीत गोविंद' च्या १९व्या प्रबंधाचे लेखन करत होते, तेव्हा ते राधा आणि श्रीकृष्णाच्या विरहाचे आणि नंतरच्या भेटीचे वर्णन करत होते. लिहिता लिहिता ते अशा एका प्रसंगावर आले, जिथे राधा श्रीकृष्णावर प्रचंड रुसलेली, मान फिरवून बसली असते. तिचा रुसवा काढण्यासाठी आणि तिला शांत करण्यासाठी श्रीकृष्ण तिच्या चरणांवर डोके ठेवतात, असे दृश्य जयदेवांच्या मनात आले.
आणि त्यांना एक ओळ सुचली: "देहि पदपल्लवमुदारम्"-म्हणजे "हे राधे, तुझे कमळासारखे सुंदर पाऊल माझ्या डोक्यावर ठेव जेणेकरून माझ्या विरहाचा ताप शांत होईल"ही ओळ मनात येताच जयदेव थबकले. संपूर्ण सृष्टीचा स्वामी, देवाचा देव असलेला श्रीकृष्ण एका मानवी रूपी राधेच्या चरणांवर आपले मस्तक कसा काय ठेवू शकतो? हे लिहिणे म्हणजे ईश्वराचा अपमान ठरेल, अशा विचाराने ते घाबरले. त्यांनी ती ओळ खोडून टाकली आणि मन शांत करण्यासाठी व स्नान करण्यासाठी ते गंगा नदीवर निघून गेले.
जयदेव गेल्यानंतर काही वेळातच, प्रत्यक्ष श्रीकृष्ण जयदेवांचे रूप धारण करून त्यांच्या घरी आले. त्यांनी पद्मावतीला सांगितले, "मी वाटेतूनच परत आलो आहे, मला एक ओळ सुचली आहे ती आधी लिहून घेतो." श्रीकृष्णाने जयदेवांच्या हस्तलिखिताची वही घेतली आणि जयदेवांनी जी ओळ खोडली होती, तीच ओळ "देहि पदपल्लवमुदारम्" पुन्हा तिथे सुवर्ण अक्षरांमध्ये लिहून काढली. त्यानंतर कृष्णाने जयदेवांच्या रूपातच पद्मावतीच्या हाताने बनवलेले जेवण (महाप्रसाद) ग्रहण केले आणि तेथून निघून गेले.
काही वेळाने जेव्हा मूळ जयदेव स्नान करून घरी परतले, तेव्हा त्यांना पाहून पद्मावती आश्चर्यचकित झाली. तिने विचारले, "तुम्ही तर आत्ताच जेवून पुन्हा बाहेर गेलात, मग इतक्या लवकर परत कसे आलात?" जयदेवांना काहीतरी गडबड असल्याचे जाणवले. त्यांनी धावत जाऊन आपले हस्तलिखित पाहिले. वही उघडताच त्यांना ती खोडलेली ओळ पुन्हा लिहिलेली दिसली. ते अक्षरे साक्षात श्रीकृष्णाच्या हाताची होती. जयदेवांच्या डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले. त्यांना समजले की, भक्ताच्या प्रेमापोटी भगवंताने स्वतः येऊन हे काव्य पूर्ण केले आहे आणि आपल्या मनात आलेला भाव अगदी योग्य होता. त्यांनी पद्मावतीला सांगितले, "तू माझ्यापेक्षा भाग्यवान आहेस, कारण तुला साक्षात श्रीकृष्णाने दर्शन दिले आणि तुझ्या हाताने भोजन केले!"
या दैवी प्रसंगानंतर हे काव्य जगभर प्रसिद्ध झाले.आजही पुरीच्या जगन्नाथ मंदिरात दररोज रात्री देवाच्या सेवेत 'गीत गोविंद' मधील अष्टपदी गायल्या जातात.
