आता घरोघरी ‘दसरा गेला, दिवाळी आता येईल उद्या-परवा...’ हे गाणं वाजायला सुरुवात झाली असेल. सोन्याचा भाव कितीही वाढू दे, दिवाळी आणि दागिना हे समीकरण काही बदलणार नाही! दिवाळीत घरातल्या लक्ष्मीची ओटी भरायची, तिला एखादा दागिना घ्यायचा आणि तो घेताना घरातल्या लक्ष्मीनारायणाच्या चेहऱ्यावरचे भाव टिपायचे, हा अनेक घरांमधला पारंपरिक कार्यक्रम.पण सोन्याचे भाव पाहून पुरुषांच्या कपाळावर आठ्या पडू लागल्या असतील, तर त्यांना स्फूर्ती देण्यासाठी आज एक खास उपाय आहे. नीता अंबानींचे दागिने पाहायचे! अर्थात, हे दागिने पाहून घरातल्या गृहलक्ष्मीची मागणी वाढली, तर त्याची जबाबदारी आमची नाही!
जगातील काही नामांकित ज्वेलर्सनी घडवलेले, दुर्मीळ हिरे, पाचू, मोती आणि ऐतिहासिक संदर्भांनी नटलेले नीता अंबानी यांच्या दागिन्यांचे हे सात नमुने पाहू या.
१. १०१ कॅरेटचा हिरा आणि बसरा मोत्यांचा साज
नीता अंबानी यांच्या दागिन्यांमधील सर्वाधिक लक्षवेधी नमुन्यांपैकी एक म्हणून या दागिन्याचा उल्लेख केला जातो. सहा पदरी बसरा मोत्यांच्या चोकरमध्ये मध्यभागी १०१ कॅरेटचा गुलाबी-तपकिरी छटेचा, जुन्या पद्धतीने घडवलेला नाशपातीच्या आकाराचा हिरा असल्याचे वर्णन प्रसिद्ध झाले आहे. त्याला जुळणारे हिरे आणि बारोक मोत्यांचे झुंबरासारखे कानातले या साजाची शोभा वाढवतात.वैशिष्ट्य: मोत्यांची नजाकत आणि महाकाय हिऱ्याची झळाळी.
२. पाचूंची लांबलचक माळ
हिरे म्हणजेच दागिन्यांचे वैभव, असा समज असेल तर हा पाचू आणि हिऱ्यांचा साज तो बदलून टाकतो. मुंबईतील प्रसिद्ध ज्वेलर कांतीलाल छोटालाल यांनी घडवलेल्या या माळेत नीता अंबानी यांच्या वैयक्तिक संग्रहातील रत्नांचा वापर केल्याचे वर्णन आढळते.
अशा लांबलचक माळेला दागिन्यांच्या भाषेत (Sautoir) म्हणतात. पारंपरिक भारतीय पोशाखावर ती जितकी खुलते, तितकीच आधुनिक संध्याकाळच्या पोशाखावरही उठून दिसू शकते.
वैशिष्ट्य: पाचूंची गडद हिरवी छटा आणि राजेशाही थाट.
३. मुघल बादशहाच्या काळाची आठवण
हा दागिना केवळ सौंदर्याचा नमुना नाही, तर इतिहासाची आठवण करून देणारी कलाकृती म्हणून वर्णिला जातो. मुघलकालीन अलंकारांपासून प्रेरणा घेतलेल्या पच्चिकम शैलीतील या बाहुबंदात दोन न कापलेले माणिक आणि ३० हून अधिक हिरे असल्याचे सांगितले जाते.
पच्चिकम ही गुजरातच्या कच्छ परिसराशी संबंधित पारंपरिक दागिनेकलेची शैली आहे. रत्नांना आधुनिक पद्धतीने अतिशय चमकदार बनवण्याऐवजी त्यांच्या नैसर्गिक स्वरूपाला महत्त्व देणे, हे या शैलीचे एक वैशिष्ट्य.
वैशिष्ट्य: इतिहास, पारंपरिक कारागिरी आणि राजेशाही वारसा.
४. सहा कोटी डॉलर मूल्य सांगितली जाणारी पाचूंची जाळी
नीता अंबानी यांच्या दागिन्यांविषयी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तांमध्ये या मुघलप्रेरित पाचू आणि हिऱ्यांच्या हाराची किंमत तब्बल ६० दशलक्ष डॉलर, म्हणजे सहा कोटी डॉलर, असल्याचे म्हटले जाते.
या हारात अनुक्रमे ५६० आणि ३०३ कॅरेट वजनाचे दोन कोलंबियन पाचू हिऱ्यांच्या नाजूक जाळीमध्ये बसवले असल्याचे वर्णन आहे. हे आकडे आणि मूल्यांकन स्वतंत्रपणे प्रमाणित आहेत असे मात्र गृहीत धरता येत नाही.
पाचूंचा हिरवा रंग, त्यांचा आकार आणि त्याभोवती हिऱ्यांनी तयार केलेली नक्षी यांमुळे हा दागिना एखाद्या ऐतिहासिक राजघराण्याच्या खजिन्यातून बाहेर आल्यासारखा भासतो.
वैशिष्ट्य: अवाढव्य पाचू आणि मुघलकालीन डिझाइनची प्रेरणा.
५. पिवळ्या हिऱ्याचा झगमगता केंद्रबिंदू
कांतीलाल छोटालाल यांनी घडवलेल्या या खास हाराच्या मध्यभागी १०० कॅरेटचा पिवळा हिरा असल्याचे वर्णन आहे. त्याभोवती सॉलिटेअर हिऱ्यांच्या पाच रांगा असून, खाली ८० कॅरेटचा एमराल्ड-कट सॉलिटेअर लटकन असल्याचे सांगितले जाते.
नैसर्गिक पिवळ्या हिऱ्यांचा रंग त्यांच्या निर्मितीवेळी कार्बनच्या जाळ्यात आलेल्या नायट्रोजनसारख्या घटकांमुळे निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे अशा हिऱ्यांची रंगछटा आणि तीव्रता त्यांच्या मूल्यात महत्त्वाची ठरते.
वैशिष्ट्य: पिवळ्या हिऱ्याचा वेगळा रंग आणि असामान्य आकारमान.
६. हिऱ्याच्या हृदयात आधुनिकतेचा स्पर्श
पारंपरिक राजेशाही दागिन्यांपासून थोडे वेगळे काही हवे असेल, तर ग्लेन स्पिरो यांच्याशी संबंधित या आधुनिक डिझाइनचा उल्लेख केला जातो. पॅराइबा टूमर्लिन आणि १० कॅरेटचा हृदयाच्या आकाराचा हिरा यांचा वापर करून तयार केलेल्या या हारात टर्कॉइज रंगाच्या टायटॅनियमचा समावेश असल्याचे वर्णन आहे.
पारिबा टूमर्लिन या दुर्मीळ रत्नाला निळसर-हिरवी, कधी विद्युत निळाईची आठवण करून देणारी छटा असते. पारंपरिक सोन्याऐवजी टायटॅनियमसारख्या आधुनिक धातूचा वापर केल्यामुळे दागिन्याला समकालीन रूप मिळते.
वैशिष्ट्य: रोमँटिक आकार, दुर्मीळ रत्न आणि आधुनिक डिझाइन.
७. ‘मिरर ऑफ पॅराडाइज’ : गोलकोंड्याचा हिरा
या यादीतील सर्वांत ऐतिहासिक संदर्भ असलेल्या दागिन्यांपैकी एक म्हणजे ‘मिरर ऑफ पॅराडाइज’ ही अंगठी. तिच्यात ५२.५८ कॅरेटचा गोलकोंडा हिरा बसवलेला असल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले आहे. या हिऱ्याची किंमत ६५ लाख डॉलरपेक्षा अधिक असल्याचेही सांगितले जाते.
गोलकोंडा हे आजच्या तेलंगणातील ऐतिहासिक हिरेव्यापाराशी संबंधित नाव. या प्रदेशातील जुन्या खाणींमधून मिळालेल्या हिऱ्यांना त्यांच्या उत्कृष्ट पारदर्शकतेमुळे आणि ऐतिहासिक महत्त्वामुळे विशेष प्रतिष्ठा आहे.
या दागिन्याची खरी मोहिनी केवळ त्याच्या आकारात नाही; तर भारताच्या हिरेव्यापाराच्या इतिहासाची आठवण करून देण्यात आहे.
वैशिष्ट्य: भारतीय हिरे वारसा आणि दुर्मीळ ऐतिहासिक रत्न.
दागिना हा केवळ दागिना नसतो!
या सात दागिन्यांकडे पाहिल्यावर एक गोष्ट लक्षात येते. श्रीमंतांच्या जगात दागिना म्हणजे केवळ सोन्याचे वजन किंवा हिऱ्यांचे कॅरेट नव्हे. त्यात रत्नांचा इतिहास, त्यांची दुर्मीळता, कारागिरांचे कौशल्य, डिझाइनची कल्पकता आणि त्या दागिन्याशी जोडलेली प्रतिष्ठा या सगळ्यांची बेरीज असते.
अर्थात, आपल्या घरात दिवाळीसाठी घेतलेली एखादी छोटीशी सोन्याची अंगठीही कमी मौल्यवान नसते. कारण तिची किंमत ज्वेलरच्या बिलावर असते, पण तिचे मोल आठवणींमध्ये!
आणि घरातल्या पुरुषांनो, एक गोष्ट लक्षात ठेवा: नीता अंबानींच्या दागिन्यांकडे प्रेरणादायी नजरेने पाहा; त्यांची किंमत मात्र गृहलक्ष्मीला सांगताना जरा सावधगिरी बाळगा. दिवाळीचा आनंद दागिन्याने वाढायला हवा, त्याच्या बिलाने घरात आर्थिक आणीबाणी जाहीर व्हायला नको!
