'परफेक्ट' माणसाच्या मुखवट्यामागचं भयानक सत्य: सिग्मंड फ्रॉइडचा तो धोक्याचा इशारा!
मानसोपचारतज्ज्ञांच्या एका ताज्या अहवालानुसार, सोशल मीडियावर स्वतःला 'अतिशय आनंदी आणि परफेक्ट' दाखवणाऱ्यांपैकी तब्बल ६७ टक्के लोक खाजगी आयुष्यात टोकाच्या एकटेपणाचा किंवा मानसिक तणावाचा सामना करत असतात. हे आकडे वाचून थोडं दचकायला होतं, पण मानवी मनाचा खोलवर अभ्यास करणाऱ्या सिग्मंड फ्रॉइडने हे सत्य शंभर वर्षांपूर्वीच ताडलं होतं.
आपल्या आजूबाजूला असे काही लोक असतात, ज्यांचं वागणं, बोलणं आणि राहणीमान इतकं बिनचूक असतं की आपल्याला त्यांचा हेवा वाटू लागतो. ते कधीच रागावत नाहीत, नेहमी हसून बोलतात आणि त्यांचं आयुष्य एखाद्या जाहिरातीसारखं लख्ख वाटतं. फ्रॉइड म्हणतो, अशा 'अति-सात्विक' किंवा 'मिस्टर परफेक्ट' लोकांपासून जरा चार हात लांबच राहिलेलं बरं !!
कल्पना करा, एखादं फळ बाहेरून अतिशय चकाकणारं आणि डागविरहित आहे,पण कापल्यावर ते आतून पूर्णपणे सडलेलं निघालं तर? माणसांच्या बाबतीतही असंच काहीसं घडतं. फ्रॉइडच्या मते,ज्यांच्या मनात खूप जास्त नकारात्मकता किंवा 'डेमन्स' (inner demons) दडलेले असतात,तेच लोक जगासमोर स्वतःची प्रतिमा उजळ ठेवण्यासाठी प्रचंड धडपड करत असतात.हा झगमगाटी मुखवटा त्यांच्या मनात चाललेलं वादळ लपवण्यासाठी चढवलेला एक संरक्षणात्मक थर असतो.
फ्रॉइडने मांडलेला हा सिद्धांत केवळ पुस्तकी नाही. त्याने मानवी मनाचे पदर उलगडताना सांगितलं की,जी माणसं स्वतःला खूप जास्त शिस्तप्रिय आणि नीतिमान दाखवतात, त्यांच्या सुप्त मनात अनेकदा त्याच्या अगदी उलट विचार दडलेले असतात. मानसशास्त्रात याला 'रिएक्शन फॉर्मेशन' (Reaction Formation) असं म्हणतात. म्हणजे आपल्यातल्या उणिवा झाकण्यासाठी त्याच्या अगदी विरुद्ध वागणं.
याउलट, काही लोक असे असतात जे फणसासारखे असतात. बाहेरून काटेरी, बोलण्यात थोडे कडू किंवा स्वभावात थोडे रांगडे. त्यांना जगाला खूश करण्यात फारसा रस नसतो. ते कधी कधी तुमच्याशी वाद घालतील, तुमच्या तोंडावर तुमची चूक सांगतील आणि कदाचित ते 'सोशली' फारसे लोकप्रियही नसतील. पण गंमत बघा, जेव्हा तुमच्यावर खरं संकट येतं, तेव्हा हेच 'रफ' दिसणारे लोक पहाडासारखे तुमच्या पाठीशी उभे राहतात.
आपल्याकडे संतांनी फार पूर्वीच विचारलं होतं, "का रे भुललासी वरलीया रंगा?". बाहेरच्या रंगाला काय भुलतोस? फ्रॉइडचा हा विचार याच मराठी मातीतल्या तत्त्वज्ञानाला दुजोरा देतो. जे लोक 'परफेक्ट' नसतात, ते अधिक 'रिअल' असतात कारण त्यांना स्वतःच्या चुकांची आणि उणिवांची जाणीव असते.
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जे लोक सतत गोड बोलतात किंवा ज्यांच्या वागण्यात कधीच चूक सापडत नाही, त्यांच्याशी मैत्री करताना थोडा सावधगिरीचा विचार करा. कारण जेव्हा आयुष्यात खरोखर वादळ येतं, तेव्हा हे 'परफेक्ट' मुखवटे सर्वात आधी बाजूला होतात. खरी निष्ठा आणि विश्वासार्हता ही चकचकीत कपड्यांमध्ये नाही, तर प्रसंगी तुमच्यासाठी धावून येणाऱ्या त्या खडबडीत हातांमध्ये दडलेली असते.
माणसाची पारख करताना त्याच्या 'इमेज'पेक्षा त्याच्या 'इम्पर्फेक्शन'वर लक्ष द्यायला शिका. झकास दिसणाऱ्या फुलापेक्षा कधी कधी काटेरी झुडूपच जमिनीला घट्ट धरून ठेवते. फ्रॉइडचा हा इशारा आपल्याला माणसांकडे बघण्याची एक नवी आणि पारखी दृष्टी देऊन जातो.
तुमच्या आयुष्यातल्या त्या 'परफेक्ट' माणसाच्या मुखवट्यामागे डोकावून बघण्याची हिंमत तुमच्यात आहे का?
