जगभरात ओमेगा-३ सप्लिमेंट्सची बाजारपेठ आज १० अब्ज डॉलर्सच्या पलीकडे गेली आहे, मात्र याच काळात वैद्यकीय संशोधनाने एक नवा विरोधाभास समोर आणला आहे. एकीकडे फिश ऑइल हृदयासाठी कवच मानले जाते, तर दुसरीकडे निरोगी माणसांमध्ये ते हृदयाच्या धडधडीवर (Arrhythmia) विपरीत परिणाम करू शकते असे समोर आले आहे.
फेब्रुवारी २०२६ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका जागतिक आरोग्य अहवालानुसार, ओमेगा-३ कॅप्सूल घेणाऱ्या निरोगी व्यक्तींमध्ये 'एट्रियल फायब्रिलेशन'चा धोका १३ टक्क्यांनी वाढल्याचे दिसून आले आहे. यामागचं कारण सांगताना तज्ज्ञ स्पष्ट करतात की, गरजेपेक्षा जास्त डोस घेतल्यास रक्तातील पातळपणा वाढून हृदयाची लय बिघडू शकते. तरीही, आजही लाखो लोक डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय या 'गोल्डन कॅप्सूल' फस्त करत आहेत.
फिश ऑइलमध्ये प्रामुख्याने इपीए Eicosatetraenoic acid (EPA) आणि डीएचए docosahexaenoic acid (DHA) हे दोन महत्त्वाचे घटक असतात. हे घटक मेंदूची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आणि शरीरातील सूज (Inflammation) कमी करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरतात. वस्तुस्थिती अशी आहे की, ज्यांचे ट्रायग्लिसराईड्स वाढलेले आहेत किंवा ज्यांना आधीच हृदयविकाराचा झटका येऊन गेला आहे, त्यांच्यासाठी हे वरदान ठरू शकते. मात्र, याचा अर्थ असा मुळीच नाही की प्रत्येकाने हे रोज घेतलेच पाहिजे.
फिश ऑइल हे अन्नाला पर्याय असू शकत नाही. सूत्रांनुसार, अनेक नामांकित कंपन्या माशांच्या तेलावर प्रक्रिया करताना त्यातील नैसर्गिक गुणधर्म नष्ट करतात. त्यामुळे स्वस्त मिळणाऱ्या कॅप्सूल फायद्याऐवजी नुकसानच जास्त करतात. विज्ञानाची कमाल पहा, नैसर्गिकरीत्या मासे खाणाऱ्यांमध्ये जे फायदे दिसतात, ते केवळ गोळ्या घेणाऱ्यांमध्ये तितक्या प्रमाणात दिसून येत नाहीत.
महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर राहणाऱ्या लोकांसाठी तर हे अधिक सोपे आहे. आहारात बांगडा, सुरमई किंवा रावस यांसारख्या माशांचा समावेश असल्यास वेगळ्या सप्लिमेंटची गरज उरत नाही. शाकाहारी लोकांसाठी जवस (Flaxseeds), अक्रोड आणि चिया सीड्स हे ओमेगा-३ चे उत्तम स्रोत आहेत. आकडेवारी सांगते की, नैसर्गिक स्त्रोतांतून मिळणारे ओमेगा-३ शरीरात अधिक वेगाने शोषले जाते.
हृदयरोगतज्ज्ञांच्या मते, जर तुम्ही आठवड्यातून दोनदा मासे खात असाल, तर तुम्हाला फिश ऑइलच्या गोळ्यांची अजिबात गरज नाही. विनाकारण घेतलेल्या सप्लिमेंट्समुळे यकृतावर ताण येऊ शकतो किंवा पचनाच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. औषधांच्या दुकानात जाऊन स्वतःच्या मनाने 'हेल्थ सप्लिमेंट्स' खरेदी करण्याची सवय आता बदलायला हवी.
कोणतेही सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी रक्ताची चाचणी करणे आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अनिवार्य आहे. तुमची जीवनशैली आणि आहारातील त्रुटी ओळखूनच तज्ज्ञ तुम्हाला योग्य डोस सुचवू शकतात. आरोग्याचा शॉर्टकट शोधण्याच्या नादात शरीराच्या नैसर्गिक यंत्रणेशी खेळणे महागात पडू शकते.
विज्ञानाने प्रगती केली असली तरी निसर्गाची जागा कृत्रिम गोळ्या घेऊ शकत नाहीत हेच अंतिम सत्य आहे.
शरीराला खरोखर गरज आहे की आपण केवळ जाहिरातींना बळी पडत आहोत, याचा विचार करण्याची वेळ आता आली आहे.
