सकाळीच हृदयविकाराचा धोका सर्वाधिक असतो? का ?
पहाटेचे साडेपाच वाजले आहेत. खिडकीबाहेर मंद गारवा आहे आणि शहरात अजून शांतता आहे. अंथरुणात पहुडलेला एक चाळीशीतला माणूस गाढ झोपेतून नुकताच जागा होतोय. पण त्याच्या शरीराच्या आत एक वेगळंच 'युद्ध' सुरू झालंय, ज्याची त्याला पुसटशीही कल्पना नाही.
हा काळ असतो 'डेन्जर झोन'चा. वैद्यकीय आकडेवारी सांगते की, दिवसाच्या इतर वेळेपेक्षा सकाळी ४ ते १० च्या दरम्यान हृदयविकाराचा झटका येण्याचे प्रमाण सर्वाधिक असते. यामागे केवळ योगायोग नाही, तर आपल्या शरीरातील एक गुंतागुंतीचं 'जैविक घड्याळ' (Circadian Rhythm) काम करत असतं.
वस्तुस्थिती अशी आहे की, आपण झोपेतून जागे होतो तेव्हा शरीर 'रेस्ट मोड'मधून 'ॲक्शन मोड'मध्ये येत असतं. या बदलासाठी शरीर स्वतःला तयार करत असताना हृदयावर अचानक ताण येतो. नुकत्याच समोर आलेल्या एका संशोधनानुसार, पहाटेच्या वेळी आपल्या रक्तातील गुठळ्या होण्याची प्रवृत्ती (Clotting Tendency) वाढलेली असते.
यामागचं मुख्य कारण म्हणजे हार्मोन्सचा खेळ. सकाळी शरीरात 'कॉर्टिसोल' नावाच्या हार्मोनची पातळी झपाट्याने वाढते. हे हार्मोन आपल्याला जागं करण्यासाठी आवश्यक असलं तरी, त्यामुळे रक्तदाब आणि रक्तातील साखर दोन्ही वाढतात. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, इंजिन थंड असताना अचानक एक्सिलरेटर दाबल्यावर जसा ताण येतो, तसाच काहीसा प्रकार हृदयासोबत घडतो.
हृदयरोगतज्ज्ञांच्या मते, सकाळी रक्तातील 'प्लेटलेट्स' जास्त चिकट होतात. यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. जर एखाद्याला आधीच उच्च रक्तदाब किंवा कोलेस्टेरॉलचा त्रास असेल, तर हा धोका दुप्पट होतो. १० मार्च २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या एका ताज्या आरोग्य अहवालानुसार, धावपळीच्या जीवनशैलीमुळे तरुणांमध्ये हा धोका आता अधिक गडद होत चालला आहे.
या संकटापासून वाचण्यासाठी तज्ज्ञ काही महत्त्वाचे बदल सुचवतात. सकाळी उठल्या उठल्या लगेच अतिशय जड व्यायाम करणे टाळावे. शरीराला जागं होण्यासाठी थोडा वेळ द्या आणि सुरुवातीला हलकी हालचाल करा. नियमित चालणे, योगा आणि संतुलित आहार ही तुमची ढाल ठरू शकते.
अपुऱ्या झोपेमुळे हृदयावर येणारा ताण हा सायलेन्ट किलर ठरत आहे. दररोज ७ ते ८ तासांची शांत झोप घेतल्यास पहाटेच्या वेळी वाढणारा रक्तदाब नियंत्रणात राहण्यास मदत होते. याशिवाय, धूम्रपान आणि मद्यपानापासून लांब राहणे हाच हृदयाला दिलेला सर्वात मोठा विमा आहे.
छातीत दुखणे, अचानक खूप घाम येणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे ही लक्षणे सकाळी जाणवल्यास त्याकडे 'गॅसचा त्रास' म्हणून दुर्लक्ष करू नका. वेळेवर घेतलेली औषधे आणि डॉक्टरांचा सल्ला तुमचे प्राण वाचवू शकतो. तुमची जीवनशैली हीच तुमच्या हृदयाची खरी रक्षक आहे.
सकाळचा गारवा आल्हाददायक असला तरी, शरीराच्या आतल्या घड्याळाचा वेग ओळखून वागणं हेच आरोग्याचं खरं गुपित आहे. शरीराची ही जैविक यंत्रणा समजून घेतली तरच आपण भविष्यातील धोके टाळू शकतो. तुमचं हृदय केवळ धडधडण्यासाठी नाही, तर तुमच्या योग्य निर्णयावर अवलंबून राहण्यासाठी बनलं आहे.
