‘लाडू विकणारे आता डिग्र्या विकणार का?’: एका टोमण्याने उभं केलेलं ३५ हजार विद्यार्थ्यांचं साम्राज्य! लव्हली प्रोफेशनल युनिव्हर्सिटी
जालंधरच्या लष्करी छावणीत १९६१ साली सुरू झालेल्या एका छोट्याशा मिठाईच्या दुकानाचा वार्षिक टर्नओव्हर आज १,१५३ कोटी रुपयांच्या वर गेला आहे. ज्या कुटुंबाने केवळ दोन तास उघडणाऱ्या एका बंदिस्त दुकानातून आपला प्रवास सुरू केला, त्यांनी आज ८५ लाख स्क्वेअर फूट परिसरात पसरलेलं शिक्षणाचं एक अवाढव्य विश्व निर्माण केलं आहे.
ही गोष्ट सुरू होते फाळणीनंतर राजस्थानमधून पंजाबमध्ये आलेल्या एका निर्वासित कुटुंबाची. बलदेव राज मित्तल यांनी आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी जालंधरमध्ये 'लव्हली स्वीट्स' नावाचं दुकान सुरू केलं. पण हे दुकान साधं नव्हतं. हे दुकान दिवसातून फक्त दोनच तास उघडायचं आणि त्याचे दरवाजे नेहमी बंद असायचे. आत नक्की काय चाललंय, याची उत्सुकता लोकांमध्ये इतकी वाढली की, ते दोन तास दुकानाबाहेर रांगा लागायला लागल्या. मार्केटिंगची ही विलक्षण युक्ती त्या काळातही यशस्वी ठरली.
पण खरी ठिणगी पडली १९९० च्या दशकाच्या अखेरीस. मित्तल कुटुंबाला आता फक्त मिठाईपुरतं मर्यादित राहायचं नव्हतं. त्यांना शिक्षण क्षेत्रात उतरायचं होतं.
ऐका तर, जेव्हा त्यांनी जालंधरमध्ये एक प्रोफेशनल युनिव्हर्सिटी सुरू करण्याचा विचार बोलून दाखवला, तेव्हा पंजाबच्या शिक्षण वर्तुळात एकच हशा पिकला. लोक म्हणायचे, "आता हे लाडू विकणारे पोरांना डिग्र्या विकणार का?" (Ab laddu bechne wale degree bechenge). हा टोमणा इतका जहरी होता की, कुणीही दुसरं असतं तर त्यांनी हा नाद सोडून दिला असता. पण अशोक मित्तल आणि त्यांच्या कुटुंबाने या टीकेलाच आपलं इंधन बनवलं.
१९९९ मध्ये त्यांनी या स्वप्नाचा पाया रचला, पण सरकारी परवानग्या आणि लोकांचा अविश्वास यामुळे त्यांना तब्बल ७ वर्षं संघर्ष करावा लागला. २००६ पर्यंत या संस्थेला अधिकृत विद्यापीठाचा दर्जा मिळाला नव्हता. त्या काळात जालंधरमध्ये एकही खाजगी प्रोफेशनल युनिव्हर्सिटी नव्हती. शिक्षण मंडळाला आणि मुख्यमंत्र्यांना पटवून देण्यात अशोक मित्तल यांची वर्षं खर्ची पडली.
आज परिस्थिती काय आहे? ज्यांना 'लाडूवाले' म्हणून हिणवलं गेलं, त्या लव्हली प्रोफेशनल युनिव्हर्सिटीमध्ये (LPU) आज ५० देशांतील ३५,००० विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. २०२०-२१ च्या आकडेवारीनुसार, या समूहाची गुंतवणूक ९१२ कोटी रुपये आहे आणि ते ५,५०० लोकांना रोजगार पुरवत आहेत. केवळ शिक्षणच नाही, तर 'लव्हली ऑटोमोबाईल्स'च्या माध्यमातून त्यांनी ऑटो सेक्टरमध्येही आपली पकड मजबूत केली आहे.
नुकत्याच मिळालेल्या माहितीनुसार, मार्च २०२६ मध्ये एलपीयूने आपल्या कॅम्पसमध्ये जागतिक दर्जाचं 'एआय रिसर्च सेंटर' सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. अशोक मित्तल, जे आज राज्यसभेचे खासदारही आहेत, ते आता केवळ पंजाबपुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. ३,००० हून अधिक कंपन्या आज त्यांच्या कॅम्पसमध्ये प्लेसमेंटसाठी येतात, हा त्या एकेकाळच्या टोमण्याला दिलेला सर्वात मोठा पुरावा आहे.
बघा काय होतं, जेव्हा एखादी व्यक्ती आपलं मूळ विसरत नाही, पण आकाशाला गवसणी घालण्याचं स्वप्न पाहते, तेव्हा 'लव्हली स्वीट्स'चं रूपांतर 'लव्हली प्रोफेशनल युनिव्हर्सिटी'मध्ये होतं. राजस्थानी मारवाडी कुटुंबाने पंजाबच्या मातीत रुजवलेली ही जिद्द आज सातासमुद्रापार पोहोचली आहे.
एका साध्या मिठाईच्या दुकानापासून सुरू झालेला हा प्रवास आज भारतातील खाजगी शिक्षणाचा एक महत्त्वाचा स्तंभ बनला आहे. टीका करणाऱ्यांच्या तोंडावर आपल्या कामाने उत्तर देणं, यापेक्षा मोठी 'मिठाई' दुसरी कोणती असू शकते?
एका सामान्य दुकानदाराने पाहिलेलं हे स्वप्न आज हजारो तरुणांच्या करिअरला आकार देत आहे, हे पाहून एकच विचार मनात येतो—आपण एखाद्याच्या कामावरून त्याला जज करतो, की त्याच्या स्वप्नांच्या उंचीवरून?
