१२ व्या शतकातील गौतम बुध्दांचे हे शिल्प आतापर्यंत अमेरिकेतील आर्ट सोसायटी ऑफ शिकागोच्या संग्रहात होते.काही दिवसांपूर्वी हे शिल्प तस्करीच्या- चोरीच्या मार्गाने नेपाळमधून अमेरिकेत आले आहे हे समजल्यावर या सोसायटीने हे शिल्प नेपाळ सरकारकडे परत पाठवण्याचा निर्णय स्वतःच घेतला आहे.या शिल्पात चित्रित झालेली कहाणी अशी आहे.
' भगवान गौतम बुध्द ध्यानस्थ रुपात एका सर्पाच्या वेटोळ्यावर स्थानापन्न असल्याचे दिसते आहे.हा सर्प म्हणजे मुचिलिन्द नाग - या नागाचा उल्लेख बौध्द ग्रंथात मुचिलिन्द सूत्त या प्रकरणात आढळतो.गौतम बुध्दांनी बोधी वृक्षाखाली तपाला आरंभ केल्यानंतर आकाश सात दिवस काळवंडले आणि विलक्षण जोराचा पाऊस सुरु झाला.अशा वेळी मुचिलिन्द पाताळातून बाहेर आला.त्याच्या वेटोळ्यांनी आणि फण्यानी गौतमबुध्दाचे या नैसर्गिक आपत्तीपासून संरक्षण केले.जेव्हा वादळ संपले तेव्हा मुचिलिन्द मनुष्य स्वरुपात प्रकट झाला.त्याने गौतम बुध्दांना प्रणाम करून आपल्या स्वस्थानी रवाना झाला'
अशी अनेक मुचिलिन्द असलेली शिल्पे आजही वेगवेगळ्या लेण्यांमध्ये बघायला मिळतात.
वर उल्लेख केले शिल्प सोसायटीच्या आर्ट गॅलरीत १९९७ सालापासून प्रदर्शित करण्यात आले होते. मेरिलीन आल्स्डॉर्फ नावाच्या एका कला संग्राहक महिलेने हे शिल्प या सोसायटीला भेत म्हणून दिले होते.सोबतच या महिलेच्या पतीने म्हणजे जेम्स आल्स्डॉर्फने जगभरातून गोळा केलेल्या १०० हून अधिक कलाकृती शिकागो आर्ट गॅलरीला भेट म्हणून दिल्या होत्या. गेल्या काही वर्षात जगातील बहुतेक आर्ट गॅलरींनी त्यांना आलेल्या भेटवस्तूंचा 'सोर्स' निश्चित करण्याची सुरुवात केली आहे. त्यानुसार आल्स्डॉर्फ दांपत्याने दिलेल्या सर्व कलाकृतींचा मागोवा घेण्यात आला आणि असे लक्षात आले की त्यापैकी २४ कलाकृती तस्करीच्या मार्गाने वेगवेगळ्या देशातून अमेरिकेत आल्या आहेत.
वर उल्लेख केलेले शिल्प खाटमांडू जवळील गिता बाही या भागातून चोरी झाले होते हे नक्की झाल्यावर आता हे शिल्प पुन्हा एकदा नेपाळ देशाल मिळणार आहे. आपण आशा करूया की आपल्या देशातून तस्करी झालेली शिल्पेही अशीच परत येतील
