जगावर राज्य करणारी 'पेपल माफिया': १३ लोकांनी कसं बदललं इंटरनेट?

सिलिकॉन व्हॅलीचा 'कट्टा' ते जगावर राज्य करणारी 'माफिया': 'पेपल माफिया'

आज जर आपण सिलिकॉन व्हॅलीमधील एका छोट्याशा ऑफिसमध्ये बसणाऱ्या केवळ १३ लोकांच्या कंपन्यांची एकूण बाजारपेठेतली किंमत मोजली, तर ती ३ ट्रिलियन डॉलर्सपेक्षा जास्त भरते—म्हणजे जवळजवळ भारताच्या एकूण अर्थव्यवस्थेइतकी. ही कोणतीही सरकारी आकडेवारी नाही, तर ही ताकद आहे 'पेपल माफिया' (PayPal Mafia) नावाच्या एका अशा ग्रुपची, ज्यांनी गेल्या दोन दशकांत इंटरनेटचं पूर्ण स्वरूपच बदलून टाकलं आहे.

२००२ मध्ये, जेव्हा (eBay) या दिग्गज कंपनीने 'पेपल'ला १.५ अब्ज डॉलर्सना विकत घेतलं. ई-बेला वाटलं होतं की त्यांनी फक्त एक पेमेंट गेटवे विकत घेतलाय, पण प्रत्यक्षात त्यांनी अशा प्रतिभावान लोकांच्या एका गटाला मोकळं सोडलं होतं, जे पुढे जाऊन जगाचे नवे 'डॉन' बनणार होते.पण (eBay) ची कॉर्पोरेट संस्कृती या तरुण रक्ताला मानवेना आणि एकामागून एक बाहेर पडू लागले, जाताना ते खिशात फक्त पैसेच नाही, तर एकमेकांबद्दलचा अतूट विश्वास घेऊन बाहेर पडले होते.

२००७ साली 'फॉर्च्युन' मॅगझिनने या ग्रुपचा एक फोटो छापला, जिथे हे सगळे जण गँगस्टरच्या कपड्यांत बसले होते आणि तिथूनच या 'माफिया' शब्दाची खळबळ उडाली. या टोळीचा 'डॉन' मानला जातो पीटर थिएल (Peter Thiel), जो आज केवळ एक गुंतवणूकदार नाही, तर सिलिकॉन व्हॅलीचा सर्वात मोठा राजकीय आणि तांत्रिक रणनीतीकार बनला आहे. अलीकडेच जानेवारी २०२६ मध्ये त्याने कॅलिफोर्नियातील अब्जाधीशांवर लादल्या जाणाऱ्या नव्या 'वेल्थ टॅक्स' विरोधात ३ दशलक्ष डॉलर्सची देणगी देऊन मोठी राजकीय लढाई सुरू केली आहे.

पुढे काय झालं? पेपलच्या या माजी कर्मचाऱ्यांनी एकामागून एक अशा कंपन्या उभ्या केल्या की ज्यांच्याशिवाय आजचं जगाची आपण कल्पनाच करू शकत नाही. इलॉन मस्कने स्पेस-एक्स आणि टेस्लाच्या माध्यमातून थेट मंगळावर जाण्याचं स्वप्न पाहिलं, तर जेड करीम आणि चॅड हर्ली या पोरांनी 'यूट्यूब' सुरू करून मनोरंजनाची व्याख्याच बदलली. रिड हॉफमनने प्रोफेशनल जगासाठी 'लिंक्डइन' दिलं, तर मॅक्स लेव्हचिनने 'अफर्म' (Affirm) नावाचं फिनटेक साम्राज्य उभं केलं.

आता इथे एक जबरदस्त ट्विस्ट आहे. २०२६ मध्ये ही 'माफिया' केवळ बिझनेसपुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर थेट सत्तेच्या केंद्रस्थानी पोहोचली आहे. पेपलचे माजी सीओओ डेव्हिड सॅक्स (David Sacks) यांची नुकतीच अमेरिकेचे 'एआय आणि क्रिप्टो झार' (AI & Crypto Czar) म्हणून नियुक्ती झाली आहे. म्हणजे जगातील सर्वात शक्तिशाली देशाची तंत्रज्ञान धोरणं आता हे पेपलचे जुने सवंगडी ठरवत आहेत.

जेव्हा एखादा ग्रुप केवळ पगारासाठी नाही, तर काहीतरी मोठं करण्यासाठी एकत्र येतो. या लोकांमध्ये एक अलिखित नियम होता—जेव्हा कोणाला पैशांची गरज पडायची, तेव्हा ते बाहेरच्या बँकांकडे न जाता पीटर थिएलकडे जायचे. ही केवळ गुंतवणूक नव्हती, तर एका 'माफिया' कुटुंबाची ताकद होती. आज ऑक्टोबर २०२६ मध्ये, जेव्हा आपण इलॉन मस्कच्या 'xAI' बद्दल किंवा मस्कच्या सरकारी कार्यक्षमतेच्या (DOGE) मोहिमेबद्दल वाचतो, तेव्हा त्यामागे पेपलच्या त्या जुन्या कॅन्टीनमध्ये झालेल्या चर्चांचा पाया असतो.

या गोष्टीचा शेवट इथे होत नाही, कारण आता सिलिकॉन व्हॅलीत 'न्यू पेपल माफिया' तयार होत आहे. नुकताच ऑक्टोबर २०२६ मध्ये अलेक्झांडर वँगने एक फोटो पोस्ट केला, ज्यात 'हडसन रिव्हर ट्रेडिंग'च्या १० माजी शिकाऊ उमेदवारांनी (interns) मिळून १०० अब्ज डॉलर्सच्या एआय कंपन्या उभ्या केल्याचं समोर आलं आहे. इतिहास स्वतःची पुनरावृत्ती करतोय, पण पेपलच्या त्या मूळ 'माफिया'ची जागा घेणं आजही कोणाला जमलेलं नाही.

कधीकधी असं वाटतं की, ई-बेने जर त्या दिवशी पेपलच्या या 'टग्या' मुलांना टिकवून धरलं असतं, तर कदाचित आज ई-बे ही जगातील सर्वात मोठी कंपनी असती. पण नियतीला काहीतरी वेगळंच मान्य होतं. त्या एका करारामुळे जगाला इलॉन मस्क मिळाला, यूट्यूब मिळालं आणि इंटरनेटच्या इतिहासातली सर्वात मोठी 'गँग' मिळाली. यश हे केवळ कल्पनेवर नसतं, तर जेव्हा तुमचे जुने मित्र तुमच्या पाठीशी उभे राहतात, तेव्हा तुम्ही अख्खं जग विकत घेऊ शकता, हेच या माफियाने सिद्ध केलंय.

एका छोट्या ऑफिसमधून सुरू झालेला हा प्रवास आज अंतराळ आणि व्हाईट हाऊसपर्यंत पोहोचला आहे, हे पाहिल्यावर जाणवतं की खरी ताकद कोडिंगमध्ये नाही, तर त्या कोडिंगमागच्या माणसांच्या 'नेटवर्क'मध्ये असते.