आजच्याच दिवशी म्हणजे १७ फेब्रुवारी १७३९ रोजी वसई आणि साष्टीचा रणसंग्राम सुरु झाला.बाजीराव पेशव्यांचे धाकटे बंधू चिमाजी अप्पा यांनी 'साष्टी' म्हणजेच आजच्या मुंबईच्या उपनगरांना पोर्तुगीजांच्या जोखडातून मुक्त करण्याचा विडा उचलला.१७ फेब्रुवारी १७३९ ते १६ मे १७३९ असा तीन महिने लढा देऊन पोर्तुगीजांच्या कब्जात असलेली वसई -साष्टी आणि पश्चिम किनारपट्टी पुन्हा एकदा मराठ्यांच्या अधिपत्याखाली आली.जेव्हा ही केवळ एक लढाई नव्हती, तर समुद्राच्या लाटा आणि कपटी पोर्तुगीजांच्या आक्रमणाला दिलेली झुंज होती.
पोर्तुगीजांच्या ताब्यात असलेले हे बेट म्हणजे फिरंग्यांचे अभेद्य ठाणे होते, जिथे त्यांच्या तोफांचा आवाज आणि धर्मांतराचा दरारा कायम होता. मराठ्यांकडे त्याकाळी युरोपियन देशांसारखी प्रगत नौदल शक्ती नव्हती, तरीही चिमाजी अप्पांनी गनिमी काव्याचा असा काही वापर केला की फिरंगी पुरते चक्रावून गेले.
ठाण्याचा किल्ला जिंकल्यानंतर मराठ्यांनी घोडबंदर आणि वर्सोव्याकडे कूच केली, जिथे आजही जुन्या भिंती त्या रणधुमाळीची साक्ष देतात. बघा काय होतं, गेल्या काही महिन्यांत घोडबंदर किल्ल्याच्या डागडुजी दरम्यान सापडलेले गुप्त भुयारी दालन आपल्याला पुन्हा एकदा त्या काळातील लष्करी डावपेचांची आठवण करून देत आहे. पुरातत्व विभागाच्या मते, हे भुयारी मार्ग मराठ्यांनी पोर्तुगीजांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी वापरले असावेत.
ही गोष्ट इथे संपत नाही, कारण साष्टीचा हा विजय म्हणजे केवळ जमीन जिंकणे नव्हते, तर ते मराठ्यांच्या जिद्दीचे प्रतीक होते ज्याने पुढे वसईच्या मोहिमेचा पाया रचला. फिरंग्यांचे गर्वहरण करणाऱ्या या मोहिमेने सिद्ध केले की, मराठा तलवार केवळ सह्याद्रीतच नाही, तर समुद्राच्या खाडीतही तितकीच वेगवान चालते.
अलिकडच्या काळात समोर आलेले हे नवीन पुरावे आपल्याला सांगतात की, आपण ज्या मातीवर आज उभे आहोत, तिथे प्रत्येक पावलावर एका वीराचे रक्त सांडले आहे. साष्टीच्या या रणसंग्रामाची गाथा आजही आपल्याला आठवण करून देते की, आपला इतिहास केवळ पुस्तकात नाही, तर आपल्या घराशेजारच्या जुन्या पडक्या भिंतींमध्येही जिवंत आहे.इतिहासाच्या या धगधगत्या ज्वाला आजही आपल्याला सांगत आहेत की, शौर्य कधीच जुनं होत नाही, ते फक्त नव्या पिढीच्या प्रतीक्षेत असतं.
