एका थुंकीची किंमत दीड लाख रुपये! ब्रिटनमध्ये पानशौकिनांना बसलेला हा 'महागडा' फटका एकदा वाचाच
ब्रिटनमध्ये रस्त्यावर फक्त एकदा पान खाऊन थुंकल्याची शिक्षा म्हणजे लंडनला जाऊन परत येण्याच्या विमानाचं तिकीट आणि वरून पाच-दहा हजार रुपये खिशातून जाणे इतकी महागडी आहे. एका थुंकीसाठी तिथे तब्बल १,६०,००० रुपयांचा (१,५०० पाउंड पेक्षा जास्त) दंड ठोठावण्यात आला आहे.
आपल्याकडे रेल्वे स्टेशनचे कोपरे असोत किंवा सरकारी कचेऱ्यांच्या पायऱ्या, लाल रंगाच्या पिचकाऱ्यांनी रंगवलेल्या भिंती आपल्याला नवीन नाहीत. कोणी थुंकताना दिसलं तरी आपण फार फार तर नाक मुरडतो आणि पुढे जातो. पण सातासमुद्रापार ब्रिटनमध्ये मात्र ही 'लाल कलाकारी' दोन भारतीयांना इतकी महागात पडली आहे की, त्यांच्या सात पिढ्या आता पान खायला घाबरतील.
गोष्ट अशी आहे की...**
लंडनजवळच्या लेस्टर (Leicester) आणि ब्रेंट (Brent) या भागात राहणाऱ्या दोन भारतीय व्यक्तींना पान खाऊन सार्वजनिक ठिकाणी थुंकणं चांगलंच नडलं आहे. यातल्या एका महाभागाला तर लेस्टर सिटी कौन्सिलने चक्क सीसीटीव्ही फुटेजच्या आधारे पकडलं. त्यांनी रस्त्यावर थुंकून घाण केली म्हणून सुरुवातीला छोटा दंड ठोठावला होता, पण जेव्हा त्यांनी तो भरला नाही, तेव्हा प्रकरण कोर्टात गेलं. आणि मग काय झालं?
ऐका तर, कोर्टाने या महाशयांना चक्क ८०० ते ९०० पाउंडचा दंड आणि वरून कोर्टाचा खर्च असा मिळून दीड लाखांच्या घरात फटका मारला. दुसरा किस्सा तर त्याहून भयानक. ब्रेंटमध्ये एका व्यक्तीला वारंवार थुंकताना पकडल्यावर तिथल्या स्थानिक प्रशासनाने त्याला असा काही धडा शिकवला की, त्या दंडाच्या रकमेत भारतात एखादी छोटी कार घेता आली असती.
आता इथे ट्विस्ट आहे. आपल्याकडे कायदा नाही असं नाही, पण अंमलबजावणीच्या नावाने आनंदीआनंद आहे. ब्रिटनमध्ये मात्र 'स्ट्रीट क्लिनिंग' आणि 'हायजीन' या गोष्टींकडे अत्यंत गांभीर्याने पाहिलं जातं. तिथे सार्वजनिक ठिकाणी थुंकणं हे केवळ अस्वच्छता नसून तो एक 'क्रिमिनल ऑफेन्स' मानला जातो.
थांबा, अजून पुढे ऐका. ही केवळ स्वच्छतेची हौस नाहीये. यामागे एक मोठं आरोग्यविषयक कारण दडलेलं आहे. थुंकीतून टीबी (क्षयरोग), इन्फ्लूएंझा आणि आताच्या काळात महत्त्वाचे असलेले अनेक संसर्गजन्य रोग पसरण्याचा धोका असतो. ब्रिटनमध्ये भारतीय लोकसंख्या मोठ्या प्रमाणात असलेल्या भागात पानाच्या पिचकाऱ्यांमुळे फुटपाथ खराब होतातच, पण तिथल्या स्थानिक रहिवाशांच्या आरोग्यालाही धोका निर्माण होतो.
आयुर्वेदानुसार, तांबूल (पान) खाणं हे आरोग्यासाठी चांगलं मानलं जातं, पण ते योग्य पद्धतीने आणि मर्यादित स्वरूपात असेल तरच. पानातला कात आणि चुना जेव्हा अतिप्रमाणात शरीरात जातो, तेव्हा तो पचनसंस्थेला हानी पोहोचवतो. आणि जेव्हा हे लोक रस्त्यावर थुंकतात, तेव्हा ते केवळ घाण करत नाहीत, तर पर्यावरणात जंतू पसरवत असतात. आधुनिक वैद्यकशास्त्र तर सांगतंच की, तंबाखूयुक्त पान खाल्ल्याने तोंडाचा कॅन्सर होण्याचा धोका कैक पटीने वाढतो.
ही गोष्ट इथे संपत नाही. आपण जेव्हा परदेशात जातो, तेव्हा तिथले रस्ते पाहून तोंडात बोटं घालतो. 'काय शिस्त आहे हो तिथे' असं म्हणून कौतुक करतो. पण तीच शिस्त आपल्या देशात पाळायची वेळ आली की आपण सोयीस्करपणे विसरतो. ब्रिटनमधल्या या कारवाईने एक गोष्ट स्पष्ट केली आहे की, तुमची सवय कितीही जुनी असली तरी कायद्याचा बडगा बसला की खिसा आणि सवय दोन्ही ठिकाण्यावर येतात.
मंडळी, विचार करा, जर भारतातही असाच कडक कायदा आणि त्याची अंमलबजावणी झाली, तर आपल्या देशातल्या भिंतींना पुन्हा एकदा त्यांचे मूळ रंग दिसू लागतील का?
शिस्त ही स्वतःहून लावून घ्यायची गोष्ट आहे की अशा मोठ्या दंडाची वाट पाहावी लागते, हे ज्याचं त्याने ठरवलेलं बरं, नाही का?
